Farkında mısınız?
Neredeyse iki yıldır...
Çantanızda “vatandaş dili” ile...
“Bozuk para” var mı?
...Ve yine son zamanlarda...
Duvar dibinde veya cami kapılarında...
Geleneksel ifadeyle...
Avucunu açan “dilenci”ye rastlıyor musunuz?
Olsa bile, o yoksul ne diyor?
“Bi’ çorba parası verir misin?” diyor...
Oysa...
Bugün, bi’tabak çorba, esnaf lokantalarında bile en az “80 TL.”...
*
Hiç merak ediyor musunuz?
N’oldu?
Bizim aslan gibi...
“5 kuruşlarımıza, 10 kuruşlarımıza, 25 kuruşlarımıza ve 1 liralarımıza” hatta fi tarihindeki madeni “2 buçuk TL.”mize?
Hatırlayın...
Üstünde “1 Kuruş” yazan madeni paramız da vardı...
Hatta...
Sözüm ona hala dolaşımda o paralar!
*
Bi’de pek bilinmeyen “çok ilginç” bir durum var!
Şaşıracaksınız ama gerçek!
Merkez Bankası “Şubat 2026” itibarıyla...
İlginç bir açıklama yaptı ve şöyle dedi:
“1 kuruş ve 5 kuruş tedavülde... Ancak, Merkez Bankası stoklarında yeterli miktarda basılmış para bulunduğu ve daha piyasadan yoğun bir talep gelmediği için şu an yeni üretim yapılmamaktadır...”
E, yani normal değil mi?
An itibarıyla...
Hangimiz bir alışverişten sonra...
Memleketin bugünkü ekonomi tablosuna bakıp...
Israrla geri para “5 kuruş”u ister mi?
Vallahi...
Bugünün piyasasında çarşı – pazar alışverişinde...
Tezgah açan garibim esnaf bile şaşırır kalır...
Nereden “5 kuruş” bulup versin?
*
Bir başka cepheden bakarsak...
Merkez Bankası “%100” haklı!
Çünkü:
Son aylarda piyasada dolaşıma sokulan madeni para miktarı...
Giderek azalıyor...
Böyle olunca...
“Yüksek enflasyon nedeniyle...”
Bir yandan bozuk paraların kullanım alanı daralırken...
Bir yandan da “madeni 1 TL.” için...
(Şaka değil gerçek...)
Devlet Baba “4,3 TL.” harcamak zorunda...
Üstelik...
Bu rakama işçilik ve enerji giderleri dahil değil!
Yani...
Zarar üstüne zarar!
*
Şimdi “zaman tüneli”ne girelim ve...
“Mazi kalbimde yaradır!” dedirtecek kadar güzel...
Yıllar öncesine bir göz atalım...
*
Piyasaya sürüldüğü gün...
Takvimler, “15 Ekim 1937”yi gösteriyordu…
Nedense...
Atatürk'ün vefatından bir yıl, bir ay önce…
Çok önemli ve sessiz bir devrim yaşanmak üzereydi…
Türkçe “Latin harfli” olarak tasarlanan...
İlk kağıt para “5 liralık” banknot, işte o gün basıldı...
Ve piyasa sürüldü…
Üstünde Atatürk'ün fotoğrafının yer aldığı o “5 TL.” var ya…
Taaa, 89 yıldır dolaşımda ve özelliğini (kağıt para olarak) hiç kaybetmedi…
Kimbilir, ne kadar kıymetliydi?
O “5 TL.” piyasaya daldığı gün…
“1 Amerikan Doları”, sadece…
“1 lira 26 kuruş” olarak kayıtlara girmişti…
Yani…
Bizim üstünde Atamız'ın fotosu olan “5 TL.”
Neredeyse…
“4 Amerikan Doları” ile eş değerdi…
Dikkatli okuyucularımız şıppadanak hatırlayacaktır!
20-30 yıl öncesine kadar…
Köy düğünlerde takı oluyordu o “5 TL”…
Bugün o “5 TL.”nin haline bakar mısınız?
*
Bunları neden yaşıyoruz?
Saymakla bitmez, çilemiz…
Enflasyon Canavarı'nın ateşi söndürülecek gibi değil…
Çarşı-Pazar'da etiketlere göz atmak bile…
Vatandaşın tansiyonunun yükselmesine neden oluyor…
Sonuçta…
Döviz uçuşa geçti…
Türk Lirası dibe vurdu…
Mevcut “kağıt paralarımız” yetersiz kalmaya başladı…
Bu yüzden…
En yüksek değerli “200 TL.”lik kağıt paranın yanı sıra…
Sanki...
Üstünde “500 Türk Lirası” yazan yeni kağıt paramız olacak gibi bir hava esiyor şu sırada...
*
Türk Lirası'nın “nasıl eridiğini” merak(!) edenler için minik not…
An itibarıyla…
En büyük değere sahip kağıt paramız an itibarıyla “200 TL.”
17 yıl önce tanıştığımızda…
200 TL'lik banknot, 130 Dolar'a eşitti…
Şimdi ise…
200 TL. ile sadece “13.6 Dolar” alabilirsiniz!
O kadar değersizleşti ki…
O “200 TL.”…
Dolaşımdaki paraların “yüzde 42”sini oluşturuyor…
*
Ve madeni paralarımız da o kadar değersizleşti ki…
Son zamanlarda yaptığınız alışverişlerde…
50 kuruş… 25 kuruş… 10 kuruş… 5 kuruş…
Cinsinden madeni para…
Görebiliyor musunuz?
Bir Lira'nın dışında…
Göremezsiniz…
Değersiz kaldıkları için…
Tüm madeni paralar “duman” oldu!
Sadece piyasada şu “madeni paralar” dolaşıyor...
Acaba bu para değerlerinden hangimizin cebinde var?
1 lira... 50 kuruş... 25 Kuruş... 10 Kuruş... 5 Kuruş ve 1 Kuruş...
Bunlarla çiklet bile alamayız; o da başka bir olay!
Hele, hele...
Alışveriş yaptığınız yer “1 Kuruş” verse...
Burun kıvırırız...
Neden?
Artık “banka kartları” var; neredeyse para taşıyan kalmadı!
Hatırlayın İzmirliler...
O mis gibi 100 gram çıtır gevrek bugün 20 TL...
Üç çocuk var...
Üçüne de almak zorundasınız; 60 lira...
Ha’di pamuk eller cebe...
*
Bitiriyoruz…
Neyle?
“Türk lirasının değeri nasıl artar?”
İşte cevabı:
Yerli paraya olan talebin artması ve...
Dövize olan talebin azalmasıyla gerçekleşir...
Bu süreç; enflasyonun düşürülmesi...
Reel faizlerin cazip seviyeye çıkarılması...
İhracatın artıp, ithalatın azalması (cari açık azaltılması) ve...
Siyasi/ekonomik istikrarın yanısıra ve...
Yabancı sermaye girişi ile mümkündür...
Ve, ilginç bir gelişme: “Türkiye'de para basma yetkisine sahip Merkez Bankası’nın 1000 TL ve 500 TL banknot, Darphane’nin de 10 TL. madeni para basmaya hazırlandığı” konuşuluyor...
Ayrıca, 2,5 TL, 5 TL ve 10 TL, madeni para basma çalışması yürüttüğü çok sık dile getiriliyor...
Nokta…
Hamiş: Çok merak edildiği için yazıyoruz... Evet, futbol hakemleri maç başlarken kale/top seçimi için hala yazı tura atıyor... Ancak bu işlem profesyonel seviyede artık "bozuk para" yerine, özel tasarlanmış hakem paraları ile yapılıyor...
