Bir ülkenin aynası sadece saraylar, gökdelenler değildir…
Pazarıdır. Tezgahıdır. Tartısıdır.
Çünkü hayatın gerçeği oradadır.
***
Gıda dediğiniz şey…
İnsanın en temel gereksinimi.
Ama ne yazık ki artık sadece karın doyurmuyor…
Sinir de bozuyor.
Bakıyorsunuz…
Kavunu daha tatlı göstermek için üzerine meyve suyu sıkılıyor.
Domates daha kırmızı görünsün diye cilalanıyor.
Salatalık tartılırken gözünüzün içine baka baka hile yapılıyor.
Bu artık istisna değil…
Neredeyse bir “meslek refleksi” haline gelmiş.
***
En tehlikelisi de şu:
Hile normalleşmiş.
Müşteri elini uzatıyor:
“Seçmek yasak!”
Neden yasak?
Çünkü seçersen gerçek ortaya çıkacak.
Çünkü seçersen torbanın içindeki çürükler, ezikler, susuz mandalinalar ortaya dökülecek.
Ön tarafta vitrinlik ürün…
Arkada “nasıl olsa gider” diye doldurulan torbalar…
Bu ticaret değil.
Bu, düpedüz kandırmacadır.
Vatandaşı dolandırmaktır.
***
Bir de etiket oyunu…
Kocaman yazıyor: 100 TL
Altına minicik sıkıştırılmış: 1/2
Soruyorsun:
“Bir kilo ver.”
Tartıyor.
Uzattığın paraya bakıp diyor ki:
“200 lira.”
Bu zeka değil.
Bu kurnazlık da değil.
Bu, vatandaşın aklıyla alay etmektir.
Soruyorsun, “Niye” diye.
“200’ü gören yanaşmıyor tezgaha” diyor.
***
Şimdi soralım:
Bu hileyi yapan pazarcı mı suçlu?
Yoksa bu düzeni denetlemeyenler mi?
Çünkü mesele sadece bir tezgah meselesi değil.
Bu bir sistem meselesidir.
Denetim yoksa…
Ahlak gevşer.
Cezasızlık varsa…
Hile büyür.
***
Vatandaş ne yapıyor?
Zaten fiyatlardan beli bükülmüş.
Bir de üstüne kandırıldığını hissedince…
İşte o zaman öfke büyüyor.
Çünkü insanlar pahalıya alışabilir…
Ama aldatılmaya asla alışmaz.
***
Pazarda tartı bozulmuş olabilir…
Ama asıl bozulmaması gereken şey vicdandır.
Eğer bir toplumda teraziden önce vicdan şaşıyorsa…
Orada sorun sadece pazarda değildir.
Her yerdedir.
***
İzmir Pazarcılar Odası Başkanı Hamdin Erişen’i yakından tanırım.
Milletvekilliğim döneminde kendisini ve odasını ziyaret etmiş, esnafın sorunlarını birlikte konuşmuştuk.
Bugün kendisine açık bir çağrım var:
Pazar yerlerini dolaşın.
Esnafı uyarın.
Bu görüntülere son verin.
Çünkü pazar, vatandaşın son sığınağıdır.
Orası da kirlenirse…
Geriye güven kalmaz.
***
Unutmayalım…
Dürüstlük de bulaşıcıdır.
Hile de…
Hangisini büyüteceğimiz,
nasıl bir toplum olacağımızı belirler.
Terazi değil…
Vicdan doğru tartmalı.
