İzmir’in Foça ilçesine yaklaşık 10 kilometre kala yol kenarında yükselen Taş Ev, ilk bakışta sade ama yaklaştıkça merak uyandıran bir yapı olarak dikkat çekiyor. “Taş Ev” ya da “Taş Kule” adıyla bilinen bu yapı, aslında bir anıt mezar olarak değerlendiriliyor.
Foça-İzmir karayolunun 7. kilometresinde, eski yol güzergâhı üzerinde bulunan yapı, geçmişte de önemli bir yol hattı üzerinde yer alıyordu. En yakın antik yerleşim olarak Phokaia gösteriliyor.
Yapının kökeni Pers etkisine dayanıyor
Uzmanlara göre anıt mezar, yarı işlenmiş bir kaya kütlesi üzerine inşa edildi. Yapımında Pers etkisinin görüldüğü, Lykia ve Lydia geleneklerinin de iz taşıdığı belirtiliyor. Yapının M.Ö. 4. yüzyıla tarihlendiği ifade ediliyor.
Tek parça tüf taşının oyulmasıyla oluşturulan yapı, İonia bölgesinde Perslere ait tek örnek olarak değerlendiriliyor. Bazı görüşlere göre bu mezar, Perslerin Sardes’i ele geçirmesinden sonra General Harpagos döneminde yapılmış olabilir.
Tek parça kayadan oyulmuş nadir bir örnek
Anıt mezarın en dikkat çeken yanı monoblok bir taş kütleden oluşması. Alt bölüm ana gövdeyi oluştururken, üst kısmı kübik bir şekilde yükseliyor. İki bölüm arasında basamak benzeri bir geçiş bulunuyor.
Yukarı doğru daralan formu, yapıya piramit benzeri bir görünüm kazandırıyor. Bu detay, yapıyı bölgede benzerlerinden ayıran önemli özelliklerden biri olarak gösteriliyor.
Sahte kapı motifi dikkat çekiyor
Yapının ön yüzünde yer alan sahte kapı motifi, ilk bakışta gerçek bir giriş gibi algılanıyor. Ancak bunun sembolik olduğu, yaşamdan ölüme geçişi temsil ettiği düşünülüyor.
Gerçek girişin ise batı cephesinde olduğu ifade ediliyor. Bu bölümden mezar odasına ulaşılıyor. İç kısımda sade bir yapı dikkat çekerken, zemine oyulmuş defin alanı bulunuyor. Duvarlarda süsleme olmaması ise dikkat çeken başka bir detay.
Ateş çukurları ve törensel izler bulundu
Anıtın ön ve üst kısmında yer alan çukurların, Zerdüşt inancına ait ateş yakma alanları olabileceği değerlendiriliyor. Ayrıca arka bölümde törensel bir alana ait izler ve sunağa benzer yapılar tespit edildi.
Antik kaynaklarda ise Pers Kralı Kyros’un Sardes Savaşı sonrası bazı komutanları için anıt mezarlar yaptırdığı anlatılıyor. Bu yapı ile o anlatımlar arasında benzerlik kuranlar da var.
Zaman içinde farklı amaçlarla kullanıldı
Taş Ev’in sadece mezar olarak kalmadığı, zaman içinde farklı amaçlarla da kullanıldığı belirtiliyor. İ.Ö. 4. yüzyılda taş ocağı olarak değerlendirildiği, Geç Roma döneminde zarar gördüğü aktarılıyor.
Bizans dönemine gelindiğinde ise yapının konut olarak kullanıldığına dair bulgular tespit edildi. Bu durum yapının tarih boyunca farklı şekillerde değerlendirildiğini gösteriyor.
