Doğma, büyüme İzmirli’yseniz... Bu yazıyı okumaya başlamadan önce... Şu soru sizi bekliyor! “En son ne zaman Cumhuriyet Meydanı'nını (94 yıldır) süsleyen at üstündeki Atatürk Heykeli'ne doya doya baktınız?”
Ulu Önder’in...
"Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir ileri..."
Emrini sonsuza kadar unutturmayacak o anıt heykel...
“27 Temmuz 1932 Çarşamba” günü...
Görkemli bir törenle ve...
Dönemin başbakanı İsmet İnönü'nün katılımıyla açılan efsane anıt...
İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica tarafından yaratılmıştı...
*
Peki, heykelin önündeki tarihi yazıyı okudunuz mu?
Tutun ki, doya doya bakamadınız…
Babanız ya da dedeniz o heykelinin anlamını size anlattı mı?
Eğer yeterince anlatmadılarsa, okumaya devam edin lütfen…
*
Yıl; 1930…
Türkiye Cumhuriyeti yedi yaşında…
Kazım Dirik İzmir'in Valisi, belediye başkanı da Dr. Behçet Uz…
Bu kadim şehrin yöneticileri...
İzmir halkının büyük kurtarıcı Mustafa Kemal Atatürk'e...
Minnet ve şükranlarını ifade etmek için...
Bir anıt heykel yaptırmaya karar verirler…
Önce uluslararası bir yarışma düzenleme fikri ağır basar...
Sonra vazgeçerler…
Sıkı bir araştırma yaparlar...
Sonunda...
İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica'da karar kılarlar…
Sağlam bir hesap yaparlar...
Kaidesinden heykel ve rölyeflerine...
Meydan düzenlemesinden anıta kadar...
Harcanacak para o günlerin “400 bin” lirasıdır...
(O tarihlerde 1 Dolar= 1 TL. idi… )
Yani bugünün 400 bin doları…
O'nu da TL.'ye çevirirsek...
Bugünün yaklaşık “18 – 20 milyon lira” arası gibi...
Üstünde durmazlar, “Tamam…” derler…
Ortaya muhteşem bir anıt heykel çıkar…
Heykelin ana malzemesi bronz...
Kaide için de koyu kırmızı Afyonkarahisar mermeri seçilir…
Laf aramızda...
Eser tamamlandığında...
Herkes kabul eder ki...
İtalyan heykeltıraş Canonica, sanatını konuşturmuştur resmen…
*
İzmir'in en güzel yerine dikilir o anıt heykel…
Atatürk, maraşal üniformasıyla at üzerinde…
Sol eliyle atın dizginlerini tutuyor…
Sağ kolu ileriye uzanmış işaret parmağı ile Ege Denizi'ni gösteriyor…
İşte o muhteşem duruş...
Kalplerdeki Atatürk’ün...
“Ordular, ilk hedefiniz Akdenizdir ileri!”
Emrini verdiği anı simgeliyor…
Kaidenin üç cephesinde ise...
Kurtuluş Savaşı ve zafer konulu bronz kabartma yer alıyor…
Onlar ise, nakış gibi işlenmiş ayrı güzellikte…
İnanır mısınız?
O eşsiz anıt heykel ile...
Cumhuriyet Meydanı'na bir “ruh” gelir…
İzmirli'nin heyecanı doruktadır…
Başbakan İsmet İnönü'nün de katıldığı açılış töreni...
27 Temmuz 1932 Çarşamba günü gerçekleşir ve...
İzmir bayramdan farksız unutulmaz bir akşam yaşar…
*
Ancak…
O anıt heykel ile ilgili özel mi özel bir ayrıntı…
Çok dikkat çekicidir…
Ön cephede bronz harflerle “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir; ileri” cümlesi yer alır…
Altındaki imzada ise şu ifade nakşedilmişti:
“Başkumandan Gazi Mustafa Kemal / Eylül 1922”...
*
Şimdi, diyeceksiniz ki...
“Bundan normal bi'şi olur mu?”
Kabul…
Peki, sizce yıllardır bize “Ege Denizi” olarak öğretilen alana…
Ulu Önder neden “Akdeniz” diye bir tanımlama yapmış?
İşte, o ayrıntının öyküsü…
*
Cumhuriyet döneminde basılan harita ve atlaslarda yer alan Ege Denizi'nin 15'inci yüzyıl sonrası Osmanlı İmparatorluğu dönemi haritalarındaki adı “Bahr-ı Sefid”, yani “Akdeniz”di…
Ege (Aegean) deyimi ise, Yunan mitolojisinden kaynaklanıyor…
Çünkü...
Yunanlılar önce Midilli civarına, daha sonra da tüm adaların yer aldığı bölgeye “Ege Denizi” adı vermişlerdi…
*
Oysa…
Lozan Antlaşması'nın...
Türkçeye çevrilerek 24 Ağustos 1923 günü...
TBMM’de onaylanan metninde, anılan bölge için...
“Adalar Denizi” tanımı yer alıyor…
Nitekim...
Gazi Atatürk, 26 Ağustos sabahı verdiği...
“Ordular ilk hedefiniz Akdeniz'dir; ileri!”
Emriyle de...
Cumhuriyet Dönemi'nin...
İlk yıllarına kadarki evrede anılan yerin adının...
“Akdeniz” olduğunu doğruluyor…
Çünkü, Yunanistan, “Akdeniz”in bu kısmına...
“Ege Denizi” adını takarak...
Bölgedeki Yunan egemenliğini ve haklarını belirtmek amacıyla...
Israrla “Ege Denizi” deyimini kullanmaya başlamışlardı…
Mustafa Kemal Paşa, özellikle “bu adı kabul etmediğini” belirtmek için o tarihi emrinde, “Akdeniz” deyimini kullanmıştı…
Ancak, neden bugüne kadar hep o bölge “Ege Denizi” anılarak geldi; işte bunu kimseler bilmiyor…
Nokta...
Hamiş: İzmir’in Cumhuriyet Meydanı'ndaki devasa Atatürk heykeli, Ulu Önder’in at üzerinde, "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" emrini verdiği anı simgeleyerek, Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlandığı İzmir'de Yunan ordusunun denize dökülüşünü temsil ettiği için son derece anlamlıdır... İzmirliler’e sorun; hep aynı ifadeyi duyacaksınız: “Bu anıt hepimize iyi geliyor...”
Sonsöz: Atatürk diyor ki: “Türk' demek, dil demektir… Milliyetin en belirgin niteliği dilidir… (Türk milletindenim) diyen herkes, her şeyden önce ve mutlaka Türkçe konuşmalıdır… / 17 Şubat 1931… (İzmir'deki anıt heykelin açılışından önce…)
