SON MÜHÜR/Cumhur Erkek-Anayasa Mahkemesi (AYM), Türk hukukunda uzun süredir tartışma konusu olan ve bireylerin cinsiyet değişikliği süreçlerini düzenleyen kritik bir maddeye ilişkin kararını verdi. Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin açtığı iptal davasını esastan inceleyen Yüksek Mahkeme, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasında yer alan, cinsiyet değişikliğinin mahkeme iznine tabi tutulmasını öngören kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine karar verdi.
'Biyolojik Farklılıklar Yok Ediliyor' İtirazı Reddedildi
Yerel mahkemenin başvuru gerekçesinde, cinsiyet değişikliğine izin verilmesinin yaratılıştan kaynaklı biyolojik farklılıkları ve bunun hukuki sonuçlarını ortadan kaldırdığı ileri sürülmüştü. İtirazda ayrıca askerlik hizmeti ve maden ocaklarında çalışma yasağı gibi cinsiyet temelli farklılık yaratan normların bu kuralla işlevsiz hâle getirildiği savunulmuştu. Ancak AYM, bu iddiaları yerinde bulmayarak yasa koyucunun takdir yetkisine vurgu yaptı.
AYM: 'Mahkeme İzni Gereksiz'
Gerekçeli kararında özel hayatın gizliliği ile maddi ve manevi varlığı koruma hakkına değinen Anayasa Mahkemesi, cinsiyet değişikliğinin mahkeme iznine bağlanmasının bu haklara bir sınırlama getirdiğini kabul etti. Ancak bu sınırlamanın anayasal düzeyde 'meşru bir amaca' dayandığını belirten yüksek mahkeme, 'Cinsiyet değişikliğinin mahkeme iznine bağlanması, henüz tıbbi müdahale geçirmemiş bireylerin gereksiz yere operasyonlara maruz kalmasını önler. Sürecin sıradanlaştırılmasının önüne geçilmesi ve mahkemelerin sadece birer onay makamı olmaktan çıkarılması kamu düzeninin korunmasına katkı sağlar' satırlarına yer verdi.
Hâkime Keyfi Takdir Yetkisi Yok
AYM, kanunda aranan şartların (18 yaşını doldurmuş olmak, evli olmamak, transseksüel yapıda olmak ve ruh sağlığı açısından bu durumun zorunluluğunu resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemek) nesnel ve net olduğunu belirtti. Kararda, bu objektif şartların yerine getirilmesi halinde hâkime izin konusunda keyfi bir takdir yetkisi tanınmadığı, dolayısıyla kuralın bireyler üzerinde aşırı bir külfet yaratmadığı ve 'ölçülülük' ilkesine aykırı olmadığı ifade edildi.
Karar Oybirliğiyle Alındı
AYM Başkanı Kadir Özkaya başkanlığında toplanan genel kurul, kuralın Anayasa’nın 13. (Temel hakların sınırlanması), 17. (Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı) ve 20. (Özel hayatın gizliliği) maddelerine aykırı olmadığı sonucuna vararak, iptal istemini oybirliğiyle reddetti.
