İzmir'e özgü kelimeler, kentin çok kültürlü geçmişinin ve rahat yaşam tarzının adeta sözlüğe dökülmüş hali. Rumcadan Sefarad mutfağına, Ege ağzından kendine has kısaltmalara kadar pek çok etki bu kelime dağarcığını şekillendiriyor. İşte İzmirli olmanın şifresi sayılan o sözcükler.
İzmir'e özgü kelimeler arasında en meşhuru hangisi?
Tartışmasız birincisi gevrek. İzmir'de kimse simit demez; sabah çayının yanına gevrek alınır. Üstelik İzmirliler, gevreğin simitten farklı olduğunu, hamurunun önce kaynatıldığını söyleyerek bu konuda iddialarını da savunur.
İkinci sırada çiğdem var. Türkiye'nin geri kalanında ay çekirdeği olarak bilinen şey, İzmir'de çiğdem adıyla satılır. Kordon'da deniz kenarına oturup çiğdem çitlemek, kentin klasik ritüellerinden biri.
İzmir'e özgü kelimeler mutfakta nasıl karşımıza çıkıyor?
Sofra kelimeleri başlı başına bir liste. Sefarad mutfağından miras boyoz, kahvaltının yıldızı. İçine tulum peyniri ve domates konulan özel sandviç ekmeği kumru, Çeşme ile özdeşleşmiş durumda. Haşlanmış kelle etiyle hazırlanan söğüş ise akşam gezmelerinin vazgeçilmezi.
Tatlı tarafında şambali ve hayır geleneğiyle iç içe geçen lokma var. İzmir'de bir yakınını kaybedenler, sokak başlarında lokma döktürerek hayrını paylaşır; bu da kelimeye şehre özgü bir anlam katar. Yani İzmir'de lokma sadece bir tatlı değil, aynı zamanda köklü bir gelenek.
İzmir'e özgü kelimeler günlük konuşmada neler?
Ege ağzının imzası gari, cümle sonlarının demirbaşı: "Hadi gari, geç kaldık!" Çokluk bildiren zibil de sık duyulur; "zibil gibi insan vardı" denildiğinde kalabalığın boyutu anlaşılır. Konuşmadaki rahatlık kelimelere de yansır; uzun cümleler kısalır, "geliyor" çoğu zaman "geliyo" oluverir.
Bir de kuruma dönüşen kelimeler var. İzmirliler belediye otobüsüne uzun yıllardır ESHOT der; kurumun adı, taşıtın kendisiyle özdeşleşmiştir. Kısacası bu kelimeleri öğrenen biri, İzmir sokaklarında kendini çok daha az yabancı hisseder.
