İnsanların yaklaşık yüzde 90’ının sağlak olması uzun yıllardır tartışılan bir konu. İngiltere’de yürütülen yeni bir araştırma ise bu durumun kökenine dair dikkat çeken soruları yanıtladı. Çalışmaya göre sağ el baskınlığının temelinde hem dik yürüyüşe geçiş hem de beynin zamanla büyüyüp uzmanlaşması yatıyor.
Oxford ve Reading üniversitelerinden araştırmacılar, 41 farklı primat türüne ait 2 binden fazla bireyin verisini inceleyerek el tercihinin nasıl şekillendiğini anlamaya çalıştı. Araştırmada yalnızca el kullanımı değil, beslenme alışkanlıklarından yaşam alanlarına kadar birçok farklı unsur değerlendirildi.
İnsanlar bu konuda diğer primatlardan ayrılıyor
Araştırmanın en dikkat çeken noktalarından biri, insanların el tercihi konusunda diğer primatlardan farklı bir tablo çizmesi oldu. Çoğu primat türünde bireysel olarak sağ ya da sol el tercihi görülüyor. Ancak bütün popülasyonun tek bir tarafa güçlü şekilde yönelmesi insanlarda belirgin hale geliyor. Araştırmacılar bu durumu “istatistiksel anomali” olarak değerlendirdi. Yani insanlar, el kullanımında diğer türlere göre oldukça sıra dışı bir yerde duruyor.
Dik yürüyüş el kullanımını değiştirdi
Çalışmaya göre ilk büyük kırılma, insan atalarının iki ayak üzerinde yürümeye başlamasıyla yaşandı. Eller artık hareket etmek için kullanılmadıkça daha hassas işler yapmaya başladı. Bu süreçte ince motor becerileri gelişti, el kullanımında belirgin bir yön baskınlığı ortaya çıktı.
Araştırmada beynin gelişimi de önemli bir faktör olarak öne çıktı. Beyin hacmi büyüdükçe bazı görevlerin belirli bölgelere dağıldığı belirtildi. Dil ve planlama gibi karmaşık işlevlerin büyük ölçüde sol yarım kürede toplanması, sağ elin baskın hale gelmesini güçlendirdi.
“Hobbit” türü teoriyi destekledi
Araştırmada Endonezya’da keşfedilen ve “hobbit” olarak bilinen Homo floresiensis türüne de yer verildi. Küçük beyin yapısına sahip olduğu belirtilen bu türün, modern insanlara göre daha zayıf bir el tercihi gösterdiği aktarıldı. Bu örnek, beynin büyümesi ile sağlaklık arasındaki bağlantıyı destekleyen önemli bulgulardan biri olarak değerlendirildi.
Solaklık neden hâlâ devam ediyor?
Araştırma sağlaklığın kökenine dair önemli ipuçları sunsa da bazı sorular hâlâ netleşmiş değil. İnsanlık tarihinde azınlıkta kalan solaklığın neden tamamen ortadan kaybolmadığı ve kültürel alışkanlıkların bu süreci ne kadar etkilediği ilerleyen çalışmaların konusu olacak.
Çalışmayı yürüten Thomas A. Püschel ise el tercihinin, insan türünü diğer canlılardan ayıran temel özelliklerle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtti.
