Zihinsel engelliler öğretmenliği yaptığım yıllarda psikologlarla mesai arkadaşlığı yaptığım için onları daha yakından tanımış oldum ve her birini de çok sevdim. Hatta onlardan biri yıllar önce sınıf öğretmenliğini yaptığım Ceyda idi. Öğrencilere olan yaklaşımları bizden daha farklıydı onların. Her biri saygın kişilerdi.

Birlikte askerlik yaptığım klinik psikoloğun o hayat dolu gülüşlerini ve fıkralarını ise hiç unutamadım. Amerika’da okumuş biriydi. Özgüveni çok yüksek, korku bilmez bir arkadaştı. Bizler, rütbelilerden çekinirken o, onlarla kırk yıllık ahbap gibi konuşurdu.

Unutamadığım bir başka psikolog da kolej yıllarımda dersimize giren psikoloji hocamızdı. Bir avuç ateş gibiydi. Biz ona ‘biraz kaçık’ gözüyle bakardık.

Psikiyatr Prof. Dr. Yusuf Alper de bende iz bırakan arkadaşlardan. Şiir coğrafyamızın önemli şairlerinden biridir o. Prof. Dr. Ataman Tangör de bir zamanlar İzmir’de adı çok telaffuz edilen psikiyatristlerdendi. Aynı zamanda psikoterapist ve yazardı. 24 Kasım 2016’da yitirdik onu. Yasin ve Mertol kuzenlerimin her ikisinin de kızları, Övgü ile Eylül de birer psikolog olarak yaşamlarını sürdürüyorlar. Övgü, Hollanda’da yaşıyor artık.

Psikolog ve psikiyatristlerle olan ilişkim bana çok şeyler öğretti. Onları daha yakından tanımaya ne dersiniz?

Berken Gündüz, alanında iddiası olan klinik psikologlardan. Benim sevgili öğretmen arkadaşım Ülker’in oğlu. Siz okurlarımın da bilmesini istediğim konuları ona sordum. Şimdi ona kulak verelim:

1. Klinik psikolog deyince bundan ne anlamalıyız?

Klinik psikolog denildiğinde insanların zihninde bazen karşısındaki kişiyi birkaç cümleyle çözebilen, insanların ne düşündüğünü anlayabilen ya da onlara hayatlarını nasıl yaşamaları gerektiğini söyleyen biri canlanıyor. Oysa bizim yaptığımız iş bunların hiçbirisi değil.

Klinik psikolog, insanın duygu, düşünce ve davranışlarını bilimsel yöntemlerle değerlendiren, ruhsal güçlüklerin anlaşılması ve ele alınması konusunda uzmanlaşmış bir meslek mensubudur. Bu uzmanlık, psikoloji alanındaki temel eğitimin üzerine klinik psikoloji alanında alınan lisansüstü eğitimle kazanılır.

Ben kendi mesleğimi biraz daha farklı bir yerden tanımlamayı seviyorum: Biz insanların hayatını onların yerine düzenleyen kişiler değiliz. İnsanların kendi hayatlarında neler olup bittiğini daha iyi anlamalarına yardımcı oluyoruz.

Çünkü bazen insan yaşadığı sorunun farkındadır ama o sorunu neden yaşadığını, neden benzer durumların tekrar ettiğini ya da neden bir türlü istediği değişimi gerçekleştiremediğini anlayamaz.

Bizim işimiz tam da burada başlıyor. Yalnızca görünen soruna değil, o sorunu ortaya çıkaran ve sürdüren süreçlere de bakıyoruz.

2. Tıp doktoru ile psikolog arasındaki farkı anlatır mısınız?

Öncelikle burada bir ayrım yapmak gerekiyor. Psikolog ile tıp doktorunu karşılaştırırken ruh sağlığı alanında özellikle psikiyatri uzmanlarından söz etmek daha doğru olacaktır.

Psikiyatristler tıp fakültesinden mezun olmuş, ardından ruh sağlığı ve hastalıkları alanında uzmanlık eğitimi almış hekimlerdir. Tıbbi tanı koyabilir, gerekli gördüklerinde ilaç tedavisi düzenleyebilirler.

Klinik psikologlar ise insan davranışları, bilişsel süreçler, duygular ve ruhsal sorunlar üzerine uzmanlaşırlar. Psikolojik değerlendirme yapar, eğitimleri ve yetkinlikleri doğrultusunda bilimsel temelli psikolojik müdahale yöntemlerini kullanırlar. İlaç yazma ve tıbbi tanı koyma yetkileri bulunmaz.

Ancak burada özellikle vurgulamak istediğim bir nokta var: Psikiyatrist ve klinik psikolog birbirinin rakibi ya da alternatifi değildir. Birçok durumda birbirini tamamlayan iki meslek grubudur. Bazen yalnızca psikolojik görüşmeler yeterli olabilirken bazen de psikiyatrik değerlendirme ve ilaç desteği gerekebilir.

Dolayısıyla asıl soru, hangi mesleğin daha önemli olduğu değil, kişinin yaşadığı güçlük karşısında neye ihtiyaç duyduğudur.

3. Ülkemizde bu iş kolunda isim yapmış beş ismi söyler misiniz?

. Türkiye’de psikoloji biliminin gelişmesine katkı sağlamış ve psikolojinin toplum tarafından daha fazla tanınmasına öncülük etmiş birçok değerli isim var.

İlk aklıma gelenlerden beşini sayacak olursam:

* Doğan Cüceloğlu: Psikoloji bilgisini gündelik yaşamla buluşturan, özellikle insan ilişkileri, aile ve iletişim konularında geniş kitlelere ulaşmış önemli bir isim.

* Üstün Dökmen: İletişim, empati ve insan ilişkileri konularındaki çalışmalarıyla psikolojiyi toplumun farklı kesimlerine ulaştırmış bir akademisyen.

* Çiğdem Kağıtçıbaşı: Sosyal psikoloji ve kültürlerarası psikoloji alanındaki çalışmalarıyla uluslararası bilim dünyasında da önemli bir yere sahip bilim insanı.

* Acar Baltaş: Stres, insan davranışları ve çalışma yaşamı psikolojisi konularındaki çalışmalarıyla tanınan bir isim.

* Emre Konuk: Türkiye’de EMDR yaklaşımının tanınmasına, yaygınlaşmasına ve bu alanda uzmanların yetişmesine önemli katkılar sağlamış bir klinik psikolog. Özellikle travma alanındaki çalışmaları, EMDR Türkiye Derneği’nin kuruluşundaki öncü rolü ve afetlerden etkilenen bireylere yönelik psikososyal destek çalışmalarına katkılarıyla öne çıkan bir isim.

*

Elbette bu isimler bir başarı sıralaması değil. Psikolojinin akademik gelişimine katkıda bulunmakla psikolojiyi geniş kitlelere ulaştırmak farklı alanlarda değerli çalışmalar gerektiriyor.

Burada önemli bulduğum bir ayrıntı da şu: Bir psikoloğun tanınır olmasıyla bilimsel yetkinliği her zaman aynı şey değildir. Bu nedenle mesleğimizde popülerlikten önce bilimsel birikimi ve etik sorumluluğu önemsemek gerektiğini düşünüyorum.

4. Adı evrenselleşmiş psikologları şöyle bir anımsayalım mı?

. Psikoloji tarihine baktığımızda insanı anlama biçimimizi değiştirmiş pek çok isimle karşılaşıyoruz.

William James, psikolojinin bilimsel gelişimindeki öncülerden biriydi. Jean Piaget, çocukların düşünce dünyasının nasıl geliştiğini anlamamıza önemli katkılar sundu. B. F. Skinner, öğrenme ve davranış üzerine çalışmalarıyla davranışçı psikolojinin gelişiminde etkili oldu.

Carl Rogers, insanı anlamada empati, kabul ve kurulan ilişkinin önemini vurguladı. Albert Bandura ise insanların yalnızca kendi deneyimlerinden değil, başkalarını gözlemleyerek de öğrendiklerini ortaya koyan çalışmalarıyla tanındı.

Bir de elbette Sigmund Freud ve Carl Gustav Jung var. Kamuoyunda psikolojiyle en çok özdeşleştirilen isimlerden olmalarına karşın ikisi de aslında tıp eğitimi almış isimlerdi. Freud nörolog, Jung ise psikiyatristti.

Bu isimlerin hepsinin görüşleri bugün aynı ölçüde kabul görmüyor. Zaten bilimin en güzel taraflarından biri de bu: Bir kuramın önemli olması, onun sorgulanamaz olduğu anlamına gelmez.

Psikoloji de diğer bilim dalları gibi gelişiyor; eski bilgileri sınayarak, gerektiğinde değiştirerek ilerliyor.

5. Psikologların örgütü var mı?

. Evet, Türkiye’de psikologların mesleki haklarını korumak, mesleğin gelişimine katkı sağlamak ve etik standartları güçlendirmek amacıyla faaliyet gösteren kuruluşlar var.

Bunların başında Türk Psikologlar Derneği geliyor. Ayrıca EMDR Türkiye Derneği gibi belirli uzmanlık alanlarını temsil eden mesleki örgütlenmeler de mevcut.

Ancak burada önemli bir eksikliğin altını çizmek gerekiyor. Ülkemizde psikologların mesleki yetki ve sorumluluklarını bütüncül biçimde düzenleyen müstakil bir meslek yasasının ve meslek odası yapılanmasının bulunmaması uzun yıllardır tartışılan bir konu.

Son yıllarda özellikle klinik psikologların serbest meslek icrasına ilişkin önemli yasal düzenlemeler yapılmış olsa da mesleğin bütününü ilgilendiren sorunlar hâlâ varlığını sürdürüyor.

Bence bu konu yalnızca psikologların mesleki hakları açısından değerlendirilmemeli. Aynı zamanda toplumun nitelikli ve güvenilir ruh sağlığı hizmetine ulaşabilmesi açısından da son derece önemli.

Çünkü mesleki standartların açık olmadığı bir yerde yalnızca meslek mensupları değil, hizmet alan insanlar da zarar görebilir.

6. Türk toplumunun ruh sağlığı konusunda neler söylersiniz?

. Açıkçası bu soruyu yalnızca bireylerin psikolojik sorunları üzerinden değerlendirmeyi doğru bulmuyorum. Çünkü insanın ruh sağlığını, içinde yaşadığı toplumdan ve koşullardan bağımsız düşünemeyiz.

Ekonomik güçlükler, gelecek kaygısı, toplumsal belirsizlikler, yaşadığımız afetler ve gündelik hayatın giderek artan talepleri insanların psikolojik dayanıklılıklarını zorlayabiliyor.

Benim gözlemlediğim önemli sorunlardan biri şu: Biz toplum olarak güçlü görünmeye çok önem veriyoruz ama zorlandığımızı kabul etmeye aynı ölçüde alan açamıyoruz.

Çocukluğumuzdan itibaren bazen duygularımızı anlamaktan çok onları kontrol etmeyi öğreniyoruz. Üzüldüğümüzde güçlü olmamız, korktuğumuzda cesur davranmamız, yorulduğumuzda devam etmemiz beklenebiliyor.

Ancak insanın bir duyguyu göstermemesi, o duyguyu yaşamadığı anlamına gelmiyor.

Diğer taraftan son yıllarda psikolojiye yönelik ilginin artmasını olumlu buluyorum. İnsanlar kaygı, travma, sınırlar ve ilişkiler hakkında daha fazla konuşuyor. Fakat bunun beraberinde getirdiği başka bir sorun da var: Psikolojik kavramların gündelik hayatta gelişigüzel kullanılması.

Whatsapp Image 2026 11 18 At 07.06.41-1

NE GİBİ?

Bazen her üzüntüye depresyon, her düşünceye takıntı, her olumsuz deneyime travma denilebiliyor. Oysa her mutsuzluk bir ruhsal bozukluk değildir. Ama her ‘iyiyim’ diyen insanın da gerçekten iyi olduğunu varsayamayız. Bence toplum olarak öğrenmemiz gereken en önemli şeylerden biri, psikolojik güçlükleri ne küçümsemek ne de her yaşantıyı bir hastalık olarak değerlendirmek olmalı.

Bir de ruh sağlığını yalnızca bireyin sorumluluğuna bırakmamak gerekiyor. Sürekli belirsizlik ve baskı altında yaşayan bir insana yalnızca olumlu düşünmesini önermek yeterli değildir. İnsanların psikolojik olarak iyi olabilmeleri için güvenli ilişkilere, sosyal desteğe, yaşam koşullarının iyileştirilmesine ve ulaşılabilir ruh sağlığı hizmetlerine de gereksinmesi var. Ruh sağlığını korumak yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluktur.

7. Çalışma alanınız nedir?

. Ben klinik psikolog ve aile danışmanıyım. Aynı zamanda EMDR Avrupa akreditasyonuna sahibim ve spor psikolojisi alanında da çalışmalar yürütüyorum.

2021 yılından bu yana İzmir Alsancak’ta kurucusu olduğum ‘Psikoloji Alsancak’ bünyesinde ergenler, yetişkinler, çiftler ve ailelerle çalışıyorum.

Klinik çalışmalarımda özellikle kaygı bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası yaşanan psikolojik güçlükler, depresif belirtiler, ilişki sorunları ve duygu düzenleme güçlükleri üzerinde yoğunlaşıyorum.

Travma alanı benim için ayrıca önemli bir yere sahip. İzmir ve Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından sahada yürütülen psikolojik destek çalışmalarında görev aldım. Bu deneyimler, travmanın yalnızca bireysel bir yaşantı olmadığını; insanın güven duygusunu, ilişkilerini ve dünyaya bakışını nasıl etkileyebildiğini daha yakından görmemi sağladı.

Mesleki yaklaşımımda tek bir yöntemin her insana uygun olabileceğini düşünmüyorum. Bu nedenle çalışmalarımı bilimsel temelli farklı yaklaşımlardan yararlanarak, kişinin gereksinimlerine ve yaşadığı güçlüğün özelliklerine göre şekillendiriyorum.

Ancak bütün bu teknik bilgilerin ötesinde mesleğimle ilgili önemsediğim temel bir nokta var. İnsanlar çoğu zaman yaşadıkları güçlüklerden dolayı kendilerini suçlamayı çok iyi biliyorlar. Fakat neden zorlandıklarını anlamaya çalışırken kendilerine aynı sabrı göstermiyorlar.

Ben görüşmelerimizde insanların yalnızca yaşadıkları sorunlarla baş etmelerini değil, kendilerine ve yaşadıklarına daha farklı bir gözle bakabilmelerini de önemsiyorum.

Çünkü bazen değişim, insanın yaşadığı sorunun ortadan kalkmasıyla değil, o sorunu anlamlandırma biçiminin değişmesiyle başlıyor.

TEŞEKKÜRLER BERKEN GÜNDÜZ!