İzmir'in kurtuluşu ne zaman sorusunun cevabı 9 Eylül 1922. Ancak bu tarih, sadece bir günü değil, aylarca süren askeri planlamanın, cephede verilen ağır mücadelenin ve milyonlarca insanın umudunun karşılığını ifade ediyor. Yunan ordusunun 15 Mayıs 1919'da şehre çıkışıyla başlayan üç yılı aşkın işgal dönemi, bu tarihte resmen sona erdi.
İzmir'in kurtuluşu hangi olayla mümkün oldu?
26 Ağustos 1922'de Afyon'da başlayan Büyük Taarruz, savaşın seyrini kısa sürede değiştirdi. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi, Yunan ordusunun çözülmesine sebep oldu. Mustafa Kemal Paşa'nın "Ordular ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri" emri, Türk birliklerini Ege kıyılarına doğru hızla ilerletti.
Düşman kuvvetleri geri çekilirken yol boyunca pek çok yerleşim yerini ateşe verdi. Manisa, Kasaba ve çevre kasabalar bu süreçte ağır hasar gördü. 9 Eylül sabahı 5. Süvari Kolordusu'na bağlı birlikler, Yüzbaşı Şerafettin Bey komutasında şehre ilk giren askeri birlik oldu. Kordonboyu'na ulaşan süvariler, Hükümet Konağı'na Türk bayrağını çekerek tarihi bir an yarattı.
İzmir'in kurtuluşu sonrası neler yaşandı?
Şehre giriş tamamlandıktan birkaç gün sonra, 13 Eylül'de tarihe "İzmir Yangını" olarak geçen büyük bir yangın patlak verdi. Rum ve Ermeni mahallelerinde başlayan yangın, neredeyse dört gün boyunca sürdü ve şehrin önemli bir bölümünü kül etti. Yangının kaynağı bugün hâlâ tarihçiler arasında tartışmalı.
Mustafa Kemal Paşa, 10 Eylül'de İzmir'e geldi ve Kordon'da bulunan Naim Palas Oteli'ne yerleşti. Cumhuriyet'in ilanına giden yolda kritik bir dönüm noktası olan bu kurtuluş, Anadolu topraklarının düşman işgalinden temizlenmesinin sembolü haline geldi. Lozan Antlaşması'nın imzalanmasına giden süreç de bu zaferle hızlandı.
Her yıl 9 Eylül'de İzmir, sokakları meşalelerle dolduran kortejlere ev sahipliği yapıyor. Kordon ve Cumhuriyet Meydanı, sabahın erken saatlerinden itibaren tören alanına dönüşüyor. Konak Meydanı'nda atılan top atışları, Kordonboyu'nda yapılan halk yürüyüşleri ve akşam düzenlenen ışık gösterileri, 9 Eylül kutlamalarının değişmez ritüellerinden.
