İzmir'in Çernobili nedir sorusu son yıllarda hem yerel basında hem ulusal kamuoyunda sıkça karşımıza çıkıyor. Bu ifade, bir benzetmeden çok somut bir adresi tarif ediyor: Gaziemir ilçesine bağlı Emrez Mahallesi’nde, eski Aslan Avcı Döküm Sanayi’ye ait 70 dönümlük arazi. Bölgede tespit edilen radyoaktif atıklar, normal değerin 7 bin 291 katı seviyede radyasyon yayıyor.
İzmir'in Çernobili Gaziemir'de ne oldu?
1940’tan itibaren faaliyet gösteren kurşun döküm fabrikası, yıllarca hurda kurşunları işledi ve toksik atıklarını arazisine depoladı. 2007 yılında hissedarlar arasındaki bir anlaşmazlık üzerine yapılan incelemeler, fabrikanın bahçesinde nükleer atık olduğunu ortaya çıkardı. Kasım 2010’da Türkiye Atom Enerjisi Kurumu yaklaşık 10 bin 125 metreküp atık tespit etti. Atıkların içinde Europium 152 izotopu, kurşun, arsenik, çinko ve mangan gibi toksik elementler bulundu. Türkiye’nin nükleer santrali olmadığı düşünüldüğünde bu atıkların yurt dışından getirildiği değerlendirildi. Ancak kim tarafından, hangi yolla getirildiği bugün hala netliğe kavuşmadı.
İzmir'in Çernobili neden tehlike saçıyor?
İzmir'in Çernobili, kapalı bir alanda değil, yerleşim bölgesine yakın açık bir arazide bulunduğu için risk büyük. Bilim insanları ve sivil toplum örgütleri, alandaki tehlikeli atık miktarının 500 bin tonu aştığını tahmin ediyor. Yağmur sularıyla atıkların eğimli arazideki dereye, oradan da yer altı sularına ve körfeze ulaşma riski sürüyor. Halk sağlığı uzmanları toprak, hava ve suya karışan kirlilik nedeniyle kanser risklerinin uzun vadede arttığını belirtiyor.
İzmir'in Çernobili temizleniyor mu?
Süreç 2007’den bu yana yavaş ilerliyor. Gaziemir Belediye Başkanı Halil Arda 2021’de “Duran Adam” eylemini başlattı, dönemin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer eyleme katılarak kamuoyu desteği sağladı. Ocak 2023’te kurulan “İzmir’in Çernobili Temizlensin Komisyonu” mücadeleyi kurumsal zemine taşıdı. 2024 yılında İzmir Valiliği bertaraf çalışmalarını duyurdu, sahada iş makineleri çalışmaya başladı. Ancak yetkili şirketin konkordato talebi ve uluslararası standartlara uygunluk tartışmaları nedeniyle süreç eleştirilere konu olmaya devam ediyor.
