Smyrna isminin kökeni aslında Yunanlılardan çok daha eskiye uzanıyor. Hitit dönemine ait bazı metinlerde "Tismurna" şeklinde bir yerleşim adına rastlanıyor. Yani isim büyük ihtimalle Anadolu'nun yerli halklarının dilinden geliyor, Yunanlılar bu adı hazır bulup kendi dillerine uyarladı.
Smyrna ne anlama geliyor?
Eski Yunancada smyrna kelimesi, mür denilen kokulu bir reçineyi karşılıyor. Bu reçine antik çağda tütsü ve parfüm yapımında kullanılan değerli bir maddeydi. Kimi araştırmacılar kentin adının bu kokulu bitkiyle bağlantılı olduğunu düşünüyor. Ama dilbilimciler farklı bir noktaya işaret ediyor. Kelimenin başındaki "ti" hecesi düşmüş haliyle Smurna, Yunanca kökenli olmayan tipik bir Anadolu yer adı görünümünde. Efes, Pergamon gibi isimler de benzer şekilde Yunan öncesi döneme dayanıyor.
Smyrna efsanesi ve Amazon kraliçesi kim?
Antik Yunan geleneği ise işin içine mitolojiyi katıyor. Anlatıya göre kente adını veren kişi, bölgeyi ele geçiren Amazon kraliçesi Smyrna. Savaşçı kadınlardan oluşan bu efsanevi topluluk, Anadolu'nun pek çok kentinin kuruluş hikayesinde karşımıza çıkıyor. Bir başka rivayet de ismi, Tantalos soyundan gelen bir kadına bağlıyor. Hangi anlatı doğru bilinmiyor ama kesin olan şu ki kent, Bayraklı'daki ilk yerleşimden itibaren bu adla anıldı.
Smyrna ismi nasıl İzmir'e dönüştü?
Smyrna adının İzmir'e evrilmesi dil açısından oldukça ilginç bir süreç. Yunanca konuşan halk kente giderken "is Smirnin" yani "Smyrna'ya" diyordu. Türkler bu ifadeyi bir bütün olarak duydu ve zamanla İsmirna, ardından İzmir biçimine dönüştürdü. Aynı dönüşüm başka kentlerde de yaşandı. Nikaia'nın İznik, Nikomedia'nın İzmit olması da tıpkı bu şekilde gerçekleşti. Başa gelen "i" sesi, Yunanca yön bildiren kalıbın izini taşıyor.
Bugün dünyada hala Smyrna adını yaşatan yerler var. Amerika'da Georgia ve Tennessee eyaletlerinde bu isimde kasabalar bulunuyor. Göçmenlerin memleket hasretiyle verdiği bu adlar, binlerce yıllık ismin yolculuğunu okyanus ötesine taşıyor.
