Türkçe, farklı dönemlerden ve kültürlerden aldığı sözcüklerle geniş bir kelime hazinesine sahip. Ancak günlük konuşma dili değiştikçe geçmişte sık kullanılan bazı ifadeler de geri planda kaldı. Bugün duyulduğunda anlamı hemen çıkarılamayan kelimeler arasında desise, güzin, hami, inhisar, intisap, kademli ve çalçene dikkat çekiyor.
Desise denildiğinde gizli bir oyun anlatılır
Arapça kökenli desise, bir kişiye karşı gizlice kurulan oyun, aldatmaca veya entrika anlamını taşır. Günlük konuşmalarda seyrek duyulsa da edebî ve tarihî metinlerde karşılaşılır.
Güzin seçilmiş ve seçkin olanı ifade eder
Farsçadan Türkçeye geçen güzin, seçilmiş, seçkin veya diğerleri arasından beğenilerek öne çıkarılmış kişi ya da şey için kullanılır.
Hami koruyan ve gözeten kişidir
Hami, bir kişiyi koruyan, kollayan veya gözeten kimse anlamına gelir. Sözcüğün izine bugün daha çok “hamilik etmek” ifadesinde rastlanır.
İnhisar tek elde toplanmayı anlatır
İnhisar, bir hakkın, kaynağın veya ticari faaliyetin tek bir kişinin ya da yapının elinde bulunmasını ifade eder. Bugünkü kullanımdaki “tekel” sözcüğüne karşılık gelir.
İntisap bir yere bağlanmayı ifade eder
İntisap, bir kişiye, düşünceye veya kuruma bağlanma ve onun bünyesine katılma anlamı taşır. Daha çok resmî veya eski metinlerde karşılaşılan sözcükler arasındadır.
Kademli denilen kişinin uğur getirdiğine inanılır
Kademli, bulunduğu veya ayak bastığı yere uğur ve bereket getirdiğine inanılan kişiler için kullanılan bir ifadedir.
Çalçene ise konuşmayı bir türlü bitirmeyendir
Listenin daha renkli sözcüklerinden çalçene, çok ve gereksiz konuşan, gevezelik eden kişiler için söylenir. Günlük dilde eskisi kadar sık duyulmasalar da bu kelimeler, Türkçede tek sözcükle ne kadar ayrıntılı durumların ve kişilik özelliklerinin anlatılabildiğini gösteriyor.
