Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki Türk ordusunun Büyük Taarruz'un ardından 9 Eylül 1922 sabahı İzmir'e girmesi, üç yıllık işgalin sona erdiği gün olarak tarihe geçti. O günün hareketli anları, fotoğraf karelerine yansıyarak nesilden nesile aktarılan görsel bir hazineye dönüştü.
9 Eylül 1922 İzmir'in kurtuluşu nasıl gerçekleşti?
26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz, 30 Ağustos'ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin kazanılmasıyla Yunan ordusunun çöküşüne yol açtı. Türk süvarileri Afyon'dan İzmir'e kadar geri çekilen düşmanı takip etti ve 9 Eylül 1922 sabahı 5. Süvari Kolordusu'na bağlı birlikler İzmir'e girdi.
Yüzbaşı Şerafettin Bey komutasındaki süvariler, Hükümet Konağı'na Türk bayrağını çekerek kurtuluşu ilan etti. Aynı gün öğleden sonra Mustafa Kemal Paşa da şehre girerek Kordonboyu'ndaki Latife Hanım'ın evinde karargahını kurdu. Bu tarihi anların büyük bölümü o döneme ait fotoğraflarda kayıt altında bulunuyor.
Kurtuluşun simgeleşmiş kareleri
İzmir'in kurtuluşunu belgeleyen fotoğraflar arasında en bilineni Hükümet Konağı'na Türk bayrağının çekildiği an. Süvari birliklerinin Kordon'da ilerlediği görüntüler, halkın askerleri sevinçle karşıladığı kareler ve Atatürk'ün Latife Hanım Köşkü'nde çekilen fotoğrafları arşivlerde yer alıyor.
Yüzbaşı Şerafettin Bey'in atının üzerinde halka el salladığı an, dönemin gazetelerinde de geniş yer buldu. İzmir Etnografya Müzesi, Atatürk Müzesi ve Genelkurmay arşivlerinde bu fotoğrafların orijinalleri korunuyor. Türk Tarih Kurumu da kurtuluşa dair yüzlerce fotoğrafı dijital arşivinde kullanıma açtı.
Atatürk'ün İzmir'e girişi
Mustafa Kemal Paşa'nın 10 Eylül 1922'de İzmir'e girişi, fotoğrafçılar tarafından özel bir titizlikle kayıt altına alındı. Komutanların at üzerinde Kordon'dan geçtiği, halkın yol boyunca toplandığı ve çiçek attığı kareler, Türk fotoğraf tarihinin önemli belgelerinden.
Atatürk'ün Göztepe'deki Latife Hanım Köşkü'nde dinlendiği ve burada çekilen aile fotoğrafları da kurtuluş albümünün özel parçaları. Köşk daha sonra restore edilerek Atatürk Müzesi'ne dönüştürüldü ve bu fotoğraflar müzede sergileniyor.
Kurtuluş fotoğraflarına nereden ulaşılır?
Kurtuluşa ait fotoğraflara Türk Tarih Kurumu, Genelkurmay Başkanlığı arşivleri, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, İzmir Büyükşehir Belediyesi Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM) ile İzmir Atatürk Müzesi'nden ulaşmak mümkün. Bu kurumlar, dijital platformlarında binlerce kareyi araştırmacılarla paylaşıyor.
Her yıl 9 Eylül'de düzenlenen kutlama programlarında bu fotoğraflar şehir genelinde sergileniyor. Kordon yürüyüşü, fener alayı ve resmi törenlerle kurtuluşun anıldığı günde geçmişin görüntüleri yeniden canlanıyor.
