Son Mühür/ Beste Temel - Medicana Sağlık Grubu Nöroloji Bölümü’nden Doç. Dr. Hasan Armağan Uysal, demans tanısı konulan hastalarda sürecin kişiden kişiye değiştiğine dikkat çekti. Demansın tek bir hastalık olmadığını belirten Uysal, aynı tanıyı alan iki hastanın hastalık yolculuğunun birbirinden tamamen farklı olabildiğini ifade etti.
Demans tek bir hastalık değil
Demansın Alzheimer, Lewy cisimcikli demans, frontotemporal demans ve vasküler demans gibi farklı hastalıkları kapsayan bir şemsiye kavram olduğunu belirten Uysal, bu nedenle klinik tablonun geniş bir yelpazede değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti. Aynı Alzheimer tanısını alan iki kişide bile hastalığın farklı belirtilerle başlayabildiğini aktaran Uysal, bazı hastalarda unutkanlığın, bazılarında ise dil ve kelime bulma sorunlarının ön plana çıktığını söyledi.
Belirtiler beynin etkilenen bölgesine göre değişir
Erken dönemde öfke, içe kapanma ve şüphecilik gibi davranış değişikliklerinin görülebildiğini belirten Uysal, bunun temel nedeninin hastalığın beynin hangi bölgelerini ve hangi sırayla etkilediği olduğunu ifade etti. Ön beyin bölgelerinin etkilenmesi durumunda kişilik ve davranış değişikliklerinin, yan bölgelerin etkilenmesi halinde dil bozukluklarının, derin beyin yapılarının etkilenmesi durumunda ise dikkat sorunları ve algı bozukluklarının ortaya çıkabildiğini aktardı.
Bilişsel rezerv belirleyici rol oynar
Demansın seyrinde genetik yapı, eğitim düzeyi, meslek, zihinsel ve sosyal aktiviteler ile yaşam boyu maruz kalınan stresin etkili olduğunu belirten Uysal, bu durumu “bilişsel rezerv” kavramıyla açıkladı. Bazı beyinlerin oluşan hasarı daha uzun süre telafi edebildiğini, bazılarında ise belirtilerin daha erken ve belirgin ortaya çıktığını dile getirdi.
Demans sadece unutkanlık değildir
Toplumda demansın yalnızca hafıza kaybı ile ilişkilendirildiğini vurgulayan Uysal, hastalığın çok daha geniş bir tabloya sahip olduğunu söyledi. Davranış, dil, dikkat ve algı bozukluklarının demansın parçası olabildiğini belirten Uysal, “Hastalık kişinin karakterini değil, beynini değiştirir” ifadesini kullandı.
Karşılaştırmak süreci zorlaştırır
Hasta yakınlarının başka hastalarla kıyaslama yapmasının süreci daha da zorlaştırabileceğini belirten Uysal, her hastalığın kişiye özgü olduğunu vurguladı. Kıyaslamanın suçluluk duygusunu artırdığını ve beklentileri gerçek dışı hale getirdiğini ifade eden Uysal, hastaya yargılayarak değil anlayarak yaklaşmanın önemine dikkat çekti.
Bakım süreci bütüncül ele alınmalı
Demans tedavisinde standart bir yaklaşımın yeterli olmadığını belirten Uysal, kişiye özel bir yol haritası oluşturulması gerektiğini söyledi. Bazı durumlarda tedavinin ilaçtan çok bakım şeklinin değiştirilmesiyle mümkün olabildiğini ifade eden Uysal, kimi zaman hasta yakınlarının desteklenmesinin de tedavinin önemli bir parçası olduğunu dile getirdi.
Demansın yalnızca hastayı değil, aileyi de etkileyen uzun bir süreç olduğuna işaret eden Uysal, bu yolculukta tıbbi bilginin yanı sıra duygusal farkındalığın da büyük önem taşıdığını vurguladı. “Her hastanın, her ailenin ve her beynin hikâyesi farklıdır” diyen Uysal, bu hikâyelerin yargılamadan ve acele etmeden dinlenmesi gerektiğini belirterek sözlerini tamamladı.
