Türkiye'deki mevcut emeklilik sisteminde sigorta başlangıç tarihine göre prim gün sayısı ve yaş şartları değişiklik gösteriyor. EYT'yi kaçıran 8 Eylül 1999 sonrası sigortalılar, 58 ve 60 yaş sınırının esnetilmesi için kademeli emeklilik taleplerini dile getiriyor. Vatandaşlar "2000 sonrası kademeli emeklilik açıklaması geldi mi?" ve "Bakanlık emeklilik sistemini değiştirecek mi?" sorularına yanıt aramaya başladı. Konuya dair Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından yapılan açıklamalar ve güncel mevzuattaki erken emeklilik formülleri netleşti.
KADEMELİ EMEKLİLİK SON DURUM NE, YENİ BİR ÇALIŞMA VAR MI?
2000 yılı ve sonrasında sigorta girişi olanları yakından ilgilendiren kademeli emeklilik konusunda şu an için hükümetin gündeminde yeni bir çalışma yer almıyor. Meclise sunulan bazı kanun teklifleri bulunsa da henüz bu konuda alınmış resmi bir karar ya da uygulama adımı yok. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, konuya ilişkin yaptığı açıklamada emeklilik sisteminde bir değişiklik planlamadıklarını belirterek, "Emekli olabilmek için gereken prim ve yıl şartları devam edecek" ifadesini kullandı.
KADEMELİ EMEKLİLİK NEDİR VE KİMLERİ KAPSIYOR?
Kademeli emeklilik, sigortalı çalışanların işe giriş tarihlerine göre belirlenen belirli bir yaşa ve prim gün sayısına ulaştıklarında kısmi olarak emekli olmalarını sağlayan bir sistemdir. Bu sistemde şartlar, sigortalılık türüne ve sigorta başlangıç tarihine göre değişiyor. 8 Eylül 1999 sonrasında işe giren çalışanlar, mevcut sistemdeki 58 ve 60 yaş sınırının kademeli olarak esnetilmesini ve yaş şartlarının daha esnek hale getirilmesini talep ediyor.
MEVCUT SİSTEDME KİMLER ERKEN EMEKLİ OLABİLİR?
Türkiye'de çalışanların standart emeklilik yaşını beklemeden daha erken bir tarihte emekli olabilmesi için yasalarla belirlenmiş bazı özel durumlar bulunuyor. Erken emeklilik hakkından yararlanabilecek gruplar ve aranan şartlar şöyle sıralanıyor:
-
EYT Kapsamındakiler: 8 Eylül 1999 öncesinde sigorta girişi olanlar yaş şartı aranmadan emekli oluyor. Bu gruptaki kadınlar için 20 yıl sigortalılık süresi ve 5.000 prim günü, erkekler için ise 25 yıl sigortalılık süresi ve 5.975 prim günü şartı aranıyor.
-
Engelli Çalışanlar: En az %40 engellilik oranına sahip olan ve vergi indiriminden yararlananlar yaş sınırına bakılmaksızın emeklilik hakkı kazanıyor. Şartlar engellilik oranına göre değişiyor:
-
%60 ve üzeri olanlar için 15 yıl sigortalılık ve 3.960 gün prim,
-
%50 ile 59 arası olanlar için 16 yıl sigortalılık ve 4.320 gün prim,
-
%40 ile 49 arası olanlar için 18 yıl sigortalılık ve 4.680 gün prim gerekiyor.
-
MALULEN EMEKLİLİK VE BORÇLANMA ŞARTLARI NELERDİR?
Erken emekliliği sağlayan diğer formüller ise iş gücü kaybı ve borçlanma imkanları olarak öne çıkıyor. İş kazası veya meslek hastalığı gibi nedenlerle en az %60 oranında iş gücü kaybı yaşayanlar, 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1.800 prim günüyle malulen emekli olabiliyor. Maden işçileri, askeri personel ve basın çalışanları gibi ağır ve riskli işlerde çalışanlar için de fiili hizmet süresi zammı uygulanarak emeklilik yaşı öne çekiliyor. Ayrıca kadınlar doğum borçlanmasıyla (en fazla 3 çocuk için toplam 6 yıl), erkekler ise askerlik borçlanmasıyla sigorta başlangıç tarihlerini geriye çekerek daha erken emeklilik hakkı elde edebiliyor.
