Kur’an-ı Kerim’de “lanetlenmiş ağaç” ve zalimlerin yiyeceği olarak geçen zakkum, İslam inancında cehennem azabının simgelerinden biri olarak anlatılıyor. Kutsal metinlerde yapılan tasvirler oldukça çarpıcı. Öte yandan bugün dünyada “zakkum” adıyla bilinen ve İzmir'de bir çok alanda karşımıza çıkan bitki de zehirli yapısıyla dikkat çekiyor.
Kutsal metinlerde nasıl anlatılıyor
Zakkum ağacı, Kur’an-ı Kerim’de Saffat, Duhan ve Vakıa surelerinde doğrudan zikrediliyor. İslam teolojisine göre bu ağaç cehennemin dibinden çıkıyor ve ateşin içinde yetişiyor. Saffat Suresi’nde ağacın tomurcuklarının “şeytanların başlarına” benzetildiği aktarılıyor. Bu benzetmenin, çirkinliği ve ürkütücülüğü vurgulamak için yapıldığı ifade ediliyor.
Duhan Suresi’nde ise zakkum meyvesinin günahkarların karnında erimiş maden ya da kaynar su gibi fokurdayacağı bildiriliyor. Bu tasvir, azabın şiddetini anlatmak için kullanılıyor. Vakıa Suresi’nde de benzer şekilde zalimlerin yiyeceği olarak anılıyor.
İsra Suresi’nde geçen “lanetlenmiş ağaç” ifadesinin tefsirlerde zakkum olarak kabul edildiği belirtiliyor. Ateşte ağaç yetişmeyeceğini savunanlara karşı bunun bir imtihan ve uyarı niteliği taşıdığı da dile getiriliyor. Bazı yorumlarda bunun inkar edenler için ayrı bir sınav oldugu vurgulanıyor.
Botanik dünyasındaki karşılığı dikkat çekiyor
Bugün zakkum adıyla bilinen bitki, pembe ve beyaz çiçekleriyle oldukça estetik bir görüntü sunuyor. Ancak bu görüntü aldatıcı. Bitkinin yapraklarından köklerine kadar her bölümünde “oleandrin” gibi kalp glikozidleri bulunuyor.
Uzmanlar, tek bir yaprağının bile yetişkin bir insan için ölümcül risk oluşturabileceğini belirtiyor. Zakkum odununun yakılmasıyla çıkan dumanın solunması ya da çiçeklerinden elde edilen balın tüketilmesi ciddi zehirlenmelere yol açabiliyor. Aşırı acı tadı ve zehri, bitkinin doğadaki otçul canlılara karşı geliştirdiği bir savunma sistemi olarak değerlendiriliyor.
Dini bir sembolden dile yerleşen kelimeye
Zakkum, sadece dini metinlerde kalmamış. Türkçede kullanılan “zıkkım” kelimesinin de bu ağaçtan türediği ifade ediliyor. Halk arasında genellikle beddua ya da öfke içeren söylemlerde yer buluyor. Edebiyatta ise görünüşü güzel ama içi acı olan durumları anlatmak için bir benzetme unsuru olarak kullanılıyor.
Hem kutsal metinlerdeki sert tasvirleri hem de doğadaki zehirli yapısıyla zakkum, yüzyıllardır dikkat çeken bir ağaç olmaya devam ediyor. İnanç boyutu ayrı, botanik gerçekliği ayrı. Ama ikisi bir araya gelince ortaya gerçekten sarsıcı bir tablo çıkıyor.
