İzmir’in kültürel miras ögeleri, hem somut hem de somut olmayan boyutuyla son derece zengin. Kent, 7.395 tescilli yapıyla Türkiye’nin en fazla taşınmaz kültür varlığına sahip ikinci şehri. Bu mirasın bir kısmı UNESCO Dünya Miras Listesi’nde, bir kısmı da somut olmayan ulusal envanterde yer alıyor.
İzmir’in UNESCO Dünya Mirası alanları neler?
İki büyük alan resmi olarak UNESCO Dünya Miras Listesi’nde bulunuyor. İlki Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı. 2014’te listeye giren bu antik kent, Helenistik dönemin başkenti olmuş, dik yamacına kurulan benzersiz şehir planıyla dünya mimarlık tarihine yön vermiş.
İkincisi ise Efes Antik Kenti. 2015’te listeye eklendi. Roma döneminin en büyük metropollerinden biri olan Efes, Celsus Kütüphanesi, Büyük Tiyatro ve Meryem Ana Evi gibi yapılarıyla tanınıyor. Hristiyanlık tarihinde de özel bir yer tutuyor.
İzmir’in UNESCO geçici listesindeki alanları
Geçici listede dört büyük varlık bekliyor. Birgi Tarihi Kenti 2012’den beri listede; Osmanlı dönemi sivil mimarisinin en iyi korunmuş örneklerinden biri. Foça ve Çandarlı Kaleleri 2013’te eklendi. Çeşme Kalesi ile İzmir Tarihi Liman Kenti ise 2020’de aday gösterildi.
İzmir Tarihi Liman Kenti adaylığı özellikle önemli. Kemeraltı, Agora, Kadifekale, Asansör, Saat Kulesi, Konak Meydanı ve Smyrna Antik Kenti gibi birbiriyle ilişkili pek çok yapıyı içeren geniş bir alanı kapsıyor.
İzmir’in somut olmayan kültürel miras unsurları
Ulusal envantere kayıtlı 28 somut olmayan miras unsuru var İzmir’in. Nazarköy’ün nazar boncuğu yapımcılığı bunlardan en bilineni. 2012’de bu zanaatın Yaşayan İnsan Hazinesi olarak Mahmut Sür belgelendirildi.
Aşıklık geleneği de ulusal envantere alınmış bir başka değer; 2020’de Ali Rıza Ezgi bu alanda tescillendi. 2022’de ise karatabaklık (parşömen yapımı) zanaatından İsmail Araç Yaşayan İnsan Hazinesi unvanını aldı. Bergama dokumacılığı, Tire pamuklu el dokumaları, Şirince köyü meyve şarapçılığı da bu mirasın parçası.
İzmir’in diğer önemli kültürel değerleri
Yeşilova Höyüğü’nün keşfi, kentin tarihini 8500 yıl öncesine kadar geriye götürdü. İonia’nın 12 bağımsız şehir devletinden yedisi (Foça, Efes, Urla, Çeşme, Seferihisar, Menderes, Selçuk) İzmir sınırları içinde yer alıyor. Kemeraltı Çarşısı, Havra Sokağı, Kızlarağası Hanı, Asansör ve Saat Kulesi ise Osmanlı dönemi mirasının canlı örnekleri.
