Stres, bireyin günlük yaşamında fiziksel, duygusal ve zihinsel sınırlarının zorlanması sonucu ortaya çıkan ve uyum sağlama çabını tetikleyen bir durum olarak öne çıkıyor.
Doğru yönetildiğinde motivasyon kaynağına dönüşebilen stres, aksi takdirde yaşam kalitesini olumsuz etkileyebiliyor. Medicana Sağlık Grubu Psikoloji Bölümü’nden Klinik Psikolog Burçin Deniz, stresin hem performansı artırabileceğini hem de kontrol edilmediğinde tükenmeye yol açabileceğini belirtti.
Klinik Psikolog Deniz, "Stresi düşman olarak görmek zorunda değilsiniz. Doğru dozda ve yönetilebilir olduğunda, motivasyonu artıran bir enerji kaynağına dönüşebilir" ifadelerini kullandı.
Stresin aşamaları ve etkileri
Stresin yaşamın doğal bir fon müziği gibi işlev gördüğünü vurgulayan Deniz, bu durumun kişiyi hem harekete geçirebildiğini hem de uyum sağlamaya yönlendirebildiğini söyledi. Ancak stres uzun süre kontrol altına alınamazsa, bireyde tükenme belirtileri görülebiliyor.
Klinik Psikolog Deniz, stresin üç aşamada kendini gösterdiğini aktardı:
Alarm Aşaması: Beden, baskı veya tehlikeye karşı uyarılır; sunum öncesi kalp atışının hızlanması ve ellerin terlemesi buna örnektir.
Direnme Aşaması: Zihin ve beden strese uyum sağlar, çözüm üretmeye çalışır; yoğun bir projeye odaklanmak buna örnektir.
Tükenme Aşaması: Uzun süreli stres, enerji kaynaklarını tüketir; yorgunluk, kaygı ve fiziksel rahatsızlıklar ortaya çıkar.
Stresin bedende, zihinde, duygularda ve sosyal ilişkilerde etkili olabileceğine de dikkat çeken Deniz, baş ağrısı, kas gerginliği, dikkat dağınıklığı, kararsızlık, kaygı ve sinirlilik gibi belirtileri sıraladı.
Kontrol edilebilir alanlara odaklanın
Stresle başa çıkmada etkili stratejilerin iki ana grupta toplandığını belirten Deniz, bunları şöyle açıkladı:
Problem Odaklı Yaklaşım: Stresin kaynağını çözmeye yönelik aktif bir yöntemdir. Sorunun tanımlanması, çözüm alternatiflerinin üretilmesi ve uygulanması sürecini kapsar. Örneğin, sınav kaygısı yaşayan bir öğrenci, eksik konuları tamamlamak ve düzenli bir çalışma programı oluşturmak için bu yöntemi kullanabilir.
Duygu Odaklı Yaklaşım: Stresin kaynağına değil, yarattığı duygusal etkilerin yönetimine odaklanır. Kişi, kontrol edebildiklerine yönelerek enerjisini doğru kullanabilir ve kontrol edilemeyen durumlarda kaygıyı azaltabilir.
Stresle baş etmenin pratik yolları
Klinik Psikolog Deniz, stresin önlenmesi ve yönetilmesi için önerilerini şöyle sıraladı:
- Gereksiz işleri ve düşük öncelikli talepleri reddetmeyi öğrenin.
- Görevleri önem ve aciliyet sırasına göre önceliklendirin, kısa molalar verin.
- Düzenli uyku, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktiviteyi alışkanlık haline getirin.
- Sorunları zamanında ve net bir şekilde ifade edin, çözüm odaklı yaklaşın.
- Günlük planlar yaparak görevleri zaman sınırları içinde tamamlayın.
- Hobiler ve kişisel ilgi alanlarına vakit ayırın.
- İş ve özel hayat arasında net sınırlar belirleyin.
- Güvendiğiniz kişilerle iletişim kurarak duygularınızı paylaşın.
- Değişen planlara esnek yaklaşın ve mükemmeliyetçi olmaktan kaçının.
Deniz, stresle baş etmede küçük başarıları kutlamanın ve sevgi dolu iletişim kurmanın da önemli olduğunu vurguladı.
