Gören çoğu kişinin sıradan bir taş zannettiği gri kütleler, aslında dünyanın en nadir maddelerinden biri olan ambergris olabiliyor. Halk arasında “balina kusmuğu” diye bilinse de bu madde, parfüm endüstrisinden tıbba, hatta gastronomiye kadar geniş bir alanda kullanılıyor. Üstelik kilogram fiyatı on binlerce doları buluyor.
Aslında bir savunma mekanizması
Ambergris, ispermeçet balinalarının sindirim sisteminde oluşuyor. Balinalar kalamar ve ahtapotla besleniyor. Ancak bu canlıların sindirilemeyen sert gagaları bağırsaklara zarar verebiliyor. İşte tam bu noktada balina, o sert parçaların etrafını saran yağlı ve mumsu bir salgı üretiyor. Zamanla katılaşan bu madde daha sonra vücut dışına atılıyor.
Yani ortaya çıkan şey aslında balinanın hayatta kalma mücadelesinin bir sonucu. Bir tür doğal savunma mekanizması.
Denizde kaldıkça değeri artıyor
Okyanusa ilk bırakıldığında koyu renkli ve ağır bir dışkı kokusuna sahip oluyor. Pek de cazip değil açıkçası. Ama denizde geçen yıllar her şeyi değiştiriyor. Güneş ışığı, tuzlu su ve hava etkisiyle doğal bir oksidasyon sürecine giriyor. Rengi açılıyor, kokusu hafifliyor. Sonunda tatlı ve kalıcı bir aromaya dönüşüyor.
Parfümeri dünyasında aranan da tam olarak bu özellik. Saflığına ve koku kalitesine göre ekonomik değeri ciddi şekilde değişiyor. Bazen küçük bir parça bile ciddi bir kazanç anlamına gelebiliyor.
Milyonluk operasyon yapılmıştı
Değeri yüksek olunca yasa dışı yollar da devreye girebiliyor. Geçtiğimiz yıllarda Mersin’de yapılan bir operasyonda, ülkeye kaçak yollarla sokulduğu belirlenen yaklaşık 43 kilogramlık ambergris ele geçirilmişti. Piyasa değerinin ise 10 milyon Türk lirası olduğu açıklanmıştı.
Bu olay, maddenin ne kadar kıymetli görüldüğünü bir kez daha göstermişti.
Balinalara müdahale yasak
Ancak işin bir de hukuki boyutu var. İspermeçet balinaları koruma altındaki türler arasında yer alıyor. Bu nedenle ambergris elde etmek amacıyla balinalara müdahale edilmesi kesinlikle yasak. Piyasadaki arz, tamamen denizde kendiliğinden yüzen ya da kıyıya vuran kütlelerin bulunmasına dayanıyor.
Sahilde yürüyen biri belki farkında olmadan yanından geçip gidiyor. Kimisi ise dikkatle bakıyor, eline alıyor, inceliyor. Çünkü o taş sandığı şey bazen küçük bir servet anlamına gelebiliyor. Ama unutulmaması gereken şey şu: Doğa kendi dengesinde bırakılmak zorunda. Bu nadir madde ne kadar değerli olursa olsun, balinalara dokunmak yasak ve bu kural net.
