Maaş ve emekli aylığı artış dönemlerinde sıkça gündeme gelen seyyanen zam kavramı, tüm çalışanların veya emeklilerin aylıklarına eşit tutarda ilave ödeme yapılması anlamına gelir. Yüzde esasına dayalı zamlardan farklı olarak, kişinin mevcut maaşının düşük veya yüksek olduğuna bakılmaksızın belirlenen sabit tutar tüm hak sahiplerinin hesabına doğrudan eklenir. Seyyanen zam uygulamaları genel bir otomatizme bağlı olmayıp, çıkarılan kanun veya mevzuatın belirlediği özel şartlara göre yürürlüğe konulur.
SEYYANEN ZAM NE DEMEK, ORANSAL ZAMDAN FARKI NEDİR?
Seyyanen kelime anlamı olarak "eşit, denk, birbiriyle aynı olan" demektir. Ekonomi ve kamu personel mevzuatında ise maaşlara maktu (sabit) bir tutar eklenmesi şeklinde uygulanır.
Oransal zam ile seyyanen zam arasındaki temel farklar şunlardır:
- Eşit Tutar Uygulaması: Seyyanen zam kararı alındığında belirlenen rakam (örneğin 5.000 TL), kapsama giren herkesin maaşına miktar değişmeksizin aynen yansıtılır.
- Gelir Makasını Kapatma Etkisi: Yüzde üzerinden yapılan zamlarda yüksek maaş alan kişi nominal olarak daha fazla artış elde ederken; seyyanen zamda düşük maaş alan sigortalının maaşındaki oransal artış daha yüksek gerçekleşir. Bu durum alt ve üst gelir grupları arasındaki farkın daralmasını sağlar.
SEYYANEN ZAM KİMLERE VERİLİR?
Seyyanen zammın kimlere verileceği veya hangi çalışan gruplarını kapsayacağı tek bir kurala bağlı değildir. Her yasal düzenleme kendi uygulama alanını ve hedef kitlesini kendisi belirler:
- Düzenlemeye Özel Kapsam: Seyyanen zam kamu çalışanlarına, memur emeklilerine, SSK/Bağ-Kur emeklilerine veya belirli bir sektördeki işçilere yönelik çıkarılabilir.
- Uygulama Örneği: Örneğin 2023 yılında hayata geçirilen 8.077 TL'lik seyyanen ödeme düzenlemesi, ilgili kanun maddesinde açıkça belirtilen kamu görevlilerine (çalışan memurlara) uygulanmıştır.
- Otomatik Hak Bulunmaz: Tüm çalışanları veya emeklileri kapsayan genel bir seyyanen zam düzenlemesi bulunmaz; hak sahipleri yayımlanan kanun metniyle netleşir.
SEYYANEN ZAM ŞARTLARI NELERDİR?
Seyyanen zamdan yararlanabilmek için her dönem geçerli olan sabit bir başvuru veya şart listesi bulunmamaktadır. Ödemeden yararlanma koşulları doğrudan ilgili kanun maddesinde yer alır:
- Kadro ve Statü Şartı: İlgili kanunda belirtilen unvan, kadro, derece veya sigortalılık statüsünde bulunmak temel şarttır.
- Mevzuat İlanı: Verilecek seyyanen zam tutarı ve ödeme usulleri TBMM'den geçen kanun maddesi veya Cumhurbaşkanı Kararı ile resmiyet kazanır.
- Başvurusuz Yansıma: Şartları taşıyan kişilerin maaşlarına seyyanen zam tutarı ek bir başvuruya gerek kalmaksızın bordro üzerinden otomatik olarak eklenir.
