İzmir Körfezi’ne girişte yer alan Sancakburnu Kalesi, Osmanlı’dan günümüze ulaşan savunma yapıları arasında bulunuyor. Balçova ilçesinin İnciraltı semtinde yer alan kale, körfeze hâkim konumuyla uzun yıllar boyunca İzmir’in denizden korunmasında rol oynadı.
Osmanlı savunma mimarisinin izlerini taşıyor
Sancakburnu Kalesi, Sadrazam Köprülü Mehmet Paşa’nın emriyle 1666 yılında inşa edildi. Kare planlı olarak tasarlanan yapı, körfeze giren gemileri kontrol etmek ve kenti denizden gelebilecek tehditlere karşı korumak amacıyla kuruldu. Kalede kale dizdarı ve yaklaşık 200 askerin görev yapabileceği bir düzen oluşturuldu. Yapımında, bölgede bulunan antik Roma tiyatrosuna ait taş bloklar kullanıldı.
Beyaz bayrak geleneğiyle anıldı
Osmanlı döneminde körfeze giren gemilerin direklerine beyaz bayrak çekmesi geleneği nedeniyle yapı, halk arasında “Sancakburnu” adıyla anılmaya başladı. 28 Haziran 1688’de yaşanan büyük İzmir depreminde yıkılan kale, ilerleyen yıllarda onarıldı. 1828 yılında İzmir Ayanı Mansurizâde Emin Efendi tarafından restore edilen yapıya tabyalar eklendi.
Savaşta hedef oldu, stratejik önemini korudu
I. Dünya Savaşı sırasında İngiliz donanması tarafından iki kez top ateşine tutulan Sancakburnu Kalesi, bu dönemde de stratejik önemini sürdürdü. Çatışmalarda şehit düşen Osmanlı subay ve erlerin Narlıdere Şehitliği’ne defnedildiği biliniyor. Kale, Osmanlı’nın İzmir’de inşa ettiği üçüncü büyük kale olma özelliğini taşıyor ve “Yeni Kale” adıyla da tanınıyor.
Günümüzde sembolik olarak ayakta
“Kal’a-i Bahir”, “Dışkale” ve “Kastraki” isimleriyle de bilinen yapı, günümüzde askeri bölge sınırları içinde sembolik olarak korunuyor. Alüvyonlarla dolan körfez hattında kalan kale silueti, İzmir’in deniz savunma tarihine dair önemli ipuçları sunuyor. Çevresinde yer alan İnciraltı Kent Ormanı ise bölgeyi doğal bir gezi alanına dönüştürüyor.
Ulaşımı kolay, manzarası dikkat çekici
İzmir şehir merkezinden Balçova yönüne giden ziyaretçiler, özel araç, otobüs ya da dolmuşlarla İnciraltı semtine ulaşabiliyor. Kısa bir yürüyüş mesafesindeki kale, fotoğraf meraklıları ve tarih tutkunları tarafından ilgi görüyor.
Sancakburnu Kalesi, yaşanan depremler, savaşlar ve onarımlara rağmen İzmir Körfezi’ne bakan konumuyla kentin tarihi simgelerinden biri olmayı sürdürüyor. Antik taşlar, tabyalar ve savunma izleri, İzmir’in denizle kurduğu geçmişi bugüne taşıyor.
