Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, tarım sektöründeki fiyat hareketliliklerini ve üretici ile tüketici arasındaki ekonomik makasın boyutlarını ortaya koyan şubat ayı raporunu kamuoyuyla paylaştı. Gıda fiyatlarındaki değişimlerin yanı sıra girdi maliyetlerindeki yükselişin de mercek altına alındığı açıklamada, piyasadaki dengesizlikler dikkat çekici verilerle belli oldu.
Tarla ile market arasındaki uçurum: Karnabaharda rekor fark
Şubat ayına ilişkin verileri değerlendiren TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, üretici fiyatları ile market etiketleri arasındaki devasa farkın altını çizdi. Yapılan incelemelere göre, şubat ayının zam şampiyonu olan ürünlerde üretici ve tüketici arasındaki fiyat uçurumu yüzde 229,7 seviyesiyle en çok karnabaharda hissedildi. Bu ürünü yüzde 226,7 ile marul, yüzde 223 ile kuru soğan ve yüzde 218,7 ile pırasa izledi. Somut rakamlarla ifade edildiğinde; tarlada 12 lira 36 kuruş olan karnabaharın market raflarında 40 lira 75 kuruşa çıkması, ürünün sofraya ulaşana kadar yaklaşık 3,3 kat değer kazandığını gösteriyor. Benzer şekilde marul, kuru soğan ve pırasa gibi temel mutfak ürünleri de üreticiden çıkış fiyatının 3,2 katı üzerinde bir bedelle tüketiciye ulaştı.
Market raflarının zam şampiyonu marul oldu
Şubat ayı boyunca marketlerde takip edilen 41 farklı ürünün 28’inde fiyat artışı yaşanırken, sadece 13 üründe düşüş kaydedildi. Ayın en dikkat çekici yükselişi yüzde 50,3’lük oranla marulda gerçekleşti. Marulu sırasıyla yüzde 34,2 ile sivri biber, yüzde 29,9 ile salatalık ve yüzde 18,4 ile kabak takip ederek mutfak enflasyonunu tetikleyen başlıca kalemler oldu. Öte yandan, tüketicinin yüzünü bir nebze de olsa güldüren indirimli ürünlerin başında yüzde 14,2’lik gerilemeyle yeşil soğan yer aldı. Domates, kuru üzüm, yeşil mercimek ve zeytinyağı da şubat ayında fiyatı azalan kısıtlı ürün grubu içerisinde kendine yer bulabildi.
Üretici cephesinde Arz-Talep dengesi fiyatları şekillendirdi
Üretici tarafındaki fiyat değişimlerini de detaylandıran Bayraktar, 33 ürünün 18’inde artış, 7’sinde düşüş yaşandığını, 8 üründe ise fiyatların stabil kaldığını belirtti. Tarlada fiyatı en çok düşen ürün yüzde 29 ile karnabahar olurken, onu kuru soğan ve domates izledi. Üretici fiyatlarındaki bu dalgalanmanın temelinde yatan sebeplere değinen Bayraktar, özellikle domatesteki arz artışının fiyatları aşağı çektiğini, ancak salatalık ve biber gibi ürünlerde üretimin azalmasının fiyatları yukarı tırmandırdığını ifade etti. Kuru soğanda ise yüksek rekoltenin yanı sıra artan hava sıcaklıklarının depolarda bozulma riski yaratması, üreticileri ürün kaybını önlemek adına düşük fiyatla satış yapmaya zorladı. Marulda yaşanan yükselişin temel sebebi ise aşırı yağışların hasadı engellemesi sonucu piyasaya arz edilen ürün miktarının azalması olarak açıklandı.
Tarımsal girdi maliyetlerindeki artış üretimi zorluyor
Sektörün en büyük sorunu olan maliyet artışlarına da geniş yer ayıran Şemsi Bayraktar, tarımsal üretimde kullanılan temel girdilerin bir yıllık karnesini paylaştı. Son bir yıl içerisinde besi yeminin yüzde 34,3, süt yeminin ise yüzde 30,1 oranında zamlandığını belirten Bayraktar, hayvancılık sektörünün ciddi bir yük altında olduğunu vurguladı. Gübre fiyatlarında da benzer bir tablo hakim; şubat ayında amonyum sülfat ve kompoze gübrelerde aylık artışlar devam ederken, yıllık bazda kompoze gübre yüzde 38,5 gibi yüksek bir oranda zamlandı. Mazot fiyatlarının yıllık yüzde 26,1, tarım ilaçlarının ise yüzde 27,8 oranında artış göstermesi, üreticinin sürdürülebilir üretim yapabilmesi önündeki en büyük engellerden biri olarak raporlandı.
