Her yıl aynı sabah, aynı saatte, aynı sızıyla duruyoruz. Sokaklar susuyor, araçlar duruyor, başlar saygıyla eğiliyor. Saat dokuzu beş geçerken bir millet, kendisine yeniden ayağa kalkmayı öğreten önderini anıyor. Fakat sirenler sustuğunda önümüzde duran sorumluluk bitmiyor. Asıl o zaman başlıyor: Mustafa Kemal Atatürk’ün ardından yalnızca gözyaşı mı bırakacağız, yoksa onun kurduğu Cumhuriyeti yaşatacak iradeyi de gösterecek miyiz?
10 Kasım, takvimde karalar bağlanmış bir gün olmanın ötesinde, vicdanımıza tutulmuş bir aynadır. O aynada sadece geçmişi görmeyiz; bugün kim olduğumuzu, neyi savunduğumuzu, hangi haksızlık karşısında sustuğumuzu da görürüz. Yakalarımıza taktığımız fotoğrafın, paylaştığımız mesajın, bıraktığımız karanfilin anlamı, hayatımızdaki karşılığı kadar büyüktür. Çünkü Atatürk’e duyulan sevgi, en güçlü ifadesini onun açtığı yolda yürümeyi göze alan insanların davranışlarında bulur.
Bir milletin kaderinin başkalarının insafına bırakıldığı karanlık günlerde, o milletin kendi gücüne inanmasını sağladı. Yorgun topraklardan bağımsızlık iradesi doğurdu. Yokluk içinde verilen mücadeleyi, halkın egemenliğine dayanan yeni bir devletle taçlandırdı. Cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte yurttaşlık, eğitim, bilim ve kadınların toplumsal yaşama katılımı, ülkenin geleceğini belirleyen temel meseleler hâline geldi. Bize bırakılan mirasın büyüklüğü, işte bu dönüşümün cesaretinde saklıdır.
Bugün o cesarete yeniden ihtiyacımız var. Çocuğunu okula gönderirken beslenme çantasını nasıl dolduracağını düşünen annenin kaygısını görmek için cesaret gerekiyor. Emeğinin karşılığını isteyen çalışanın yanında durmak için cesaret gerekiyor. Düşüncesini özgürce söyleyen gencin hakkını savunmak, liyakati kişisel yakınlıkların önüne koymak, kamu kaynaklarının hesabını sormak için cesaret gerekiyor. Cumhuriyete bağlılık, insan onurunu ilgilendiren bu meselelerde aldığımız tutumla görünür olur.
Benim için Atatürk’ü anmak, sabahın karanlığında görevine yetişen belediye emekçisinin alın terine sahip çıkmaktır. Sokakları temizleyen işçinin, yangına koşan itfaiyecinin, halkın sağlığı için çalışan kamu görevlisinin hakkını savunmaktır. Cumhuriyetin kurumlarını ayakta tutan insanların yoksulluk karşısında yalnız bırakılmasına itiraz etmektir. Bayrağımızın altında yaşayan her yurttaşın insanca bir yaşam sürmesini istemek, bu ülkeye duyduğumuz sevginin en somut gereklerinden biridir.
Bir çocuk, ailesinin gelirinden dolayı eğitim hayalinden vazgeçiyorsa hepimizin sorumluluğu vardır. Bir genç, yeteneğinin ve çalışmasının değer görmeyeceğini düşünüyorsa hepimizin durup düşünmesi gerekir. Bir kadın, hayatına ilişkin kararları özgürce alamıyorsa Cumhuriyetin eşit yurttaşlık iddiasını daha güçlü savunmalıyız. Atatürk’ün adını meydanlarda yükseltirken bu insanların sesini duymak zorundayız. Çünkü bir ülkenin geleceği, kendi çocuklarına sunduğu imkânların ve güvenin üzerinde yükselir.
Laiklik de bu geleceğin vazgeçilmez güvencelerindendir. Herkesin inancını özgürce yaşayabildiği, hiç kimsenin inancı veya yaşam biçimi nedeniyle dışlanmadığı ortak bir hayatın temelidir. Bilimin rehberliğinde eğitim istemek, çocukların sorgulama yeteneğini korumak, aklı ve eleştirel düşünceyi geliştirmek, Cumhuriyetin yarınlarına yatırım yapmaktır. Okullarımızda büyüyen her özgür düşünce, bu topraklarda kök salan bağımsızlık iradesini güçlendirir. Ezberin yerini merak aldığında, geleceğin kapıları açılır.
Bazen Atatürk’ü öylesine büyük sözlerle anlatıyoruz ki onun bizden beklediği sorumluluğu gündelik hayatın dışına taşıyoruz. Oysa dürüstçe yapılan bir görevde, haksızlığa karşı verilen bir dilekçede, bir öğrencinin elinden tutan öğretmende, üretmekten vazgeçmeyen çiftçide bu sorumluluğun karşılığı vardır. Ülkesini seven insanın önünde her gün bir tercih belirir: Kolay olana mı sığınacak, doğru bildiğini savunmanın yükünü mü taşıyacak? Miras, böyle yaşar.
Elbette özlüyoruz. Bir fotoğrafına bakarken boğazımız düğümleniyor, sesini duyduğumuzda içimiz titriyor. Yıllar geçtikçe eksilmeyen bu sevginin içinde güven, minnet ve kocaman bir hasret var. Ancak hasretimizin bizi çaresizliğe sürüklemesine izin veremeyiz. Onun mücadelesi, en ağır şartlarda bile çıkış yolu arayan bir iradenin eseridir. Bugünün güçlükleri karşısında umutsuzluğu kabullenmek yerine, birbirimize güç vermeyi ve sorumluluk üstlenmeyi seçmeliyiz.
Anıtkabir’e uzanan yolların kalabalığı kadar, adalete uzanan yollarda kaç kişi olduğumuz da önemlidir. Törenlerde gösterdiğimiz özeni, ortak yaşamımıza da göstermeliyiz. Birbirini dinleyen, farklı düşüncelere tahammül eden, hakkını arayan insanı düşmanlaştırmayan bir toplum kurmak için emek vermeliyiz. Cumhuriyet hepimizin ortak evidir. O evin çatısını sağlam tutmak, duvarları arasındaki her insanın kendisini eşit, özgür ve güvende hissetmesini sağlamakla mümkündür.
Bu yüzden bugün kendimize dürüstçe soralım: Çocuklarımıza nasıl bir ülke bırakıyoruz? Emeğin değer gördüğü, hukukun güven verdiği, bilimin yol gösterdiği bir Türkiye için ne yapıyoruz? Cevabımızı yalnızca cümlelerle vermeyelim. Görevimizdeki dürüstlükle, dayanışmamızla, sandığa ve yurttaşlık haklarımıza sahip çıkarak verelim. Yanımızdaki insanın derdini duyarak, korkuya teslim olmadan, kimseyi geride bırakmamaya çalışarak verelim. Büyük bağlılıklar, böyle küçük görünen ama vazgeçilmez adımlarla güçlenir.
10 Kasım sabahı başımız saygıyla eğilsin; ardından Cumhuriyeti savunacak bir kararlılıkla yeniden kalksın. Gözlerimiz dolsun; ama geleceğe bakma cesaretimiz eksilmesin. Atatürk’ü kaybetmenin acısını taşırken, onun bize kazandırdığı özgüveni de taşıyalım. Bu ülkenin kaderine sahip çıkabilecek olan biziz. Çocuklarımızın yarınını güzelleştirecek olan bizim emeğimiz, aklımız ve ortak irademizdir. Beklemekle geçireceğimiz her gün, üstlenmemiz gereken sorumluluğu biraz daha büyütür.
Atam, bugün huzurunda yalnızca özlemimizi dile getirmiyoruz. Açtığın yolda yürümek için kendimize yeniden söz veriyoruz. Bağımsızlığımızı, Cumhuriyetimizi, eşit yurttaşlık idealini ve aklın aydınlığını savunacağız. Bir çocuğun umudunda, bir emekçinin hakkını arayışında, bir kadının özgür iradesinde senin mirasını yaşatacağız. Saat dokuzu beş geçerken duran hayat, ardından bu sorumlulukla devam edecek. Seni sevmenin hakkını, bu ülkeye ve insanına sahip çıkarak vereceğiz.
