İzmir'in işgali sırasında Kordonboyu'nda yaşananlar, sıradan bir askeri operasyonun çok ötesine geçti. Gazeteci Hasan Tahsin'in attığı ilk kurşun, Anadolu'nun dört bir yanında yankı buldu ve Türk halkını topyekûn bir mücadelenin içine çekti. 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtuluşuyla son bulan bu süreç, Türkiye Cumhuriyeti'nin doğuş hikâyesinin en kritik halkalarından biri.
İzmir'in işgali nasıl başladı?
Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının ardından Osmanlı toprakları paylaşılma sürecine girdi. Paris Barış Konferansı'nda Yunanistan Başbakanı Eleftherios Venizelos, "Megali İdea" çerçevesinde Batı Anadolu üzerinde hak iddia ediyordu. İngiltere Başbakanı Lloyd George, İtalya'nın bölgeye yerleşme girişimlerinden rahatsızdı. 6 Mayıs 1919'da ABD Başkanı Wilson da onay verince Yunan ordusunun çıkarma planı kesinleşti. Karar Türk tarafından son ana kadar gizli tutuldu. 14 Mayıs gecesi İngiliz Amiral Calthorpe, Ali Nadir Paşa'ya verdiği notayla işgali bildirdi ve direniş gösterilmemesini istedi.
Kordon'da ne yaşandı?
15 Mayıs sabahı saat 07.30'dan itibaren İzmir limanına Yunan gemileri yanaşmaya başladı. Patris ve Atronitos gemilerinden inen Efzon birlikleri, Pasaport'tan karaya çıktı. Rumların coşkulu karşılamasıyla yürüyüşe geçen askerler kışlaya doğru ilerlerken bir el silah sesi duyuldu. Kordonboyu'nda heyecanını zapt edemeyen genç gazeteci Hasan Tahsin, elindeki tabancayla Yunan birliğinin bayraktarına ateş etmişti.
Bu kurşun sadece bir askere isabet etmedi, kocaman bir milletin uykusunu da deldi. Hasan Tahsin, 31 yaşındayken Yunan askerlerinin yaylım ateşi sonucu hayatını kaybetti. Cesedi Saat Kulesi'nin altında bulundu. Olayın ardından Sarıkışla'da subaylar "Zito Venizelos" diye bağırmaya zorlandı. Emri reddeden Kurmay Albay Süleyman Fethi Bey süngülendi ve sekiz gün sonra şehit düştü. İşgalin ilk gününde İzmir'de 400 Türk katledildi.
Hasan Tahsin kimdir?
1888'de Selanik'te doğan Hasan Tahsin'in gerçek adı Osman Nevres. Paris'te eğitim alan, Hukuk-i Beşer gazetesini çıkaran fikir adamı, İzmir'e yerleştiğinde bölgedeki Yunan propagandasına karşı kalemini silah gibi kullandı. 15 Mayıs sabahı attığı tek kurşun, onu Kurtuluş Savaşı'nın ilk şehidi yaptı.
İzmir'in kurtuluşu nasıl gerçekleşti?
İşgal haberi telgraflarla Anadolu'ya yayıldı. Mustafa Kemal Paşa, Samsun'a çıkışından önce bu acı gelişmeyi öğrendi. Erzurum'dan Giresun'a kadar protesto mitingleri düzenlendi, Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri kuruldu, Kuvâ-yi Milliye ruhu doğdu. Üç yıl süren mücadele Büyük Taarruz ile zafere taşındı. Türk ordusu 9 Eylül 1922'de İzmir'e girdi ve şehir esaretten kurtuldu. Her yıl 15 Mayıs'ta Konak Meydanı'ndaki Hasan Tahsin Anıtı önünde anma törenleri düzenleniyor.