İzmir’in Kemalpaşa ilçesi yakınlarında, Kemalpaşa–Torbalı karayolu üzerinde bulunan Karabel Kaya Kabartması, Hitit dönemine tarihlenen önemli arkeolojik eserler arasında gösteriliyor. Karabel Geçidi’nin batısında, geçide hakim bir noktada yer alan anıt, M.Ö. 13. yüzyıla tarihlendiriliyor.
Hitit giysileriyle betimlenmiş savaşçı figürü
Düzgün bir kaya yüzeyine oyulmuş niş içerisinde yer alan kabartmada, sağ ayağını ileri uzatmış erkek figürü görülüyor. Alçak kabartma tekniğiyle işlenen figür, tipik Hitit giysileri içerisinde tasvir ediliyor. Sağ omzunda bir yay, sol elinde ise ucu yere bakan bir kılıç bulunuyor. Kabartmanın yüksekliği yaklaşık 2,5 metre, eni ise 1,5 metre olarak ölçülüyor.
Luvice yazıt uzun süre çözülemedi
Figürün başı ile mızrağı arasındaki bölümde, üç satırlık Luvice bir yazıt yer alıyor. Yazıtın büyük ölçüde aşınmış olması nedeniyle uzun süre okunamadığı biliniyor. Yazıtın en kapsamlı çözümlemesi 1998 yılında David Hawkins tarafından yapıldı. Çözümlemeye göre metinde, Mira ülkesi kralı Tarkasnava’nın soyu anlatılıyor. Tarkasnava’nın, Mira kralı Alantalli’nin oğlu olduğu, büyükbabasının ise muhtemelen Kupanta-Kuruntiya olduğu değerlendiriliyor.
Mira Krallığı ve Hitit ilişkisi
Mira ülkesi, Hitit Krallığı’na bağlı bir vassal krallık olarak biliniyor. Kral Alantalli’nin, Hitit kralı IV. Tuthaliya ile çağdaş olduğu kabul ediliyor. Buna göre Tarkasnava’nın, Tuthaliya’nın son yılları ya da II. Suppiluliuma dönemiyle ilişkilendirildiği belirtiliyor. Bu durum, anıtın Hitit egemenliğini ve bölgedeki siyasi gücü simgelediğini gösteriyor.
Herodotos’un anlatımıyla ilişkilendiriliyor
M.Ö. 5. yüzyılda yaşayan tarihçi Herodotos, Batı Anadolu’da kayalara oyulmuş iki figürden söz ediyor. Bu figürlerden birinin Karabel Kaya Kabartması olduğu düşünülüyor. Ancak Herodotos’un verdiği yol tarifleriyle anıtın konumu arasında bazı uyumsuzluklar bulunduğu ifade ediliyor. Bu durumun, anlatımdaki bir konum hatasından ya da farklı anıtların karıştırılmasından kaynaklandığı değerlendirliyor.
Kayıp anıtlar yol çalışmalarıyla yok oldu
Karabel Kaya Kabartması’nın yaklaşık 100 metre kuzeyinde, Karabel B ve C olarak adlandırılan iki ek anıtın daha bulunduğu biliniyor. Bu rölyefler ve yazıtlar, 1977–1982 yılları arasındaki yol çalışmaları sırasında tahrip edilerek tamamen kayboldu. Günümüze yalnızca ana kaya kabartması ulaştı.
Sessiz tanık varlığını koruyor
Bugün Karabel Geçidi’nde ayakta kalan tek Hitit eseri olan Karabel Kaya Kabartması, Ege Bölgesi’nde Hitit varlığını belgeleyen en önemli arkeolojik kanıtlardan biri olarak önemini sürdürüyorr.