Son dönemde özellikle "Dubai Çikolatası"na olan ilginin artmasının ardından, kamuoyunda ihracata gönderilen fıstıkların geri döndüğü ve iç piyasada satıldığına dair bir satış politikası izlediği iddiaları gündeme gelmişti. Tarım ve Orman Bakanlığı, bu iddialara yanıt vererek, ihracat aşamasında geri dönen ürünlerin, dönüş sebeplerine göre resmi denetimden geçirildiğini ve mevzuata aykırı olanların ülkeye girişine izin verilmeden imha edildiğini açıkladı.
Numuneyle analiz yapılıyor
Pestisit kalıntılarının tespitine yönelik olarak, hasat öncesinde üretim alanlarında, hasat sonrasında hal giriş noktalarında, paketleme tesislerinde, toptan ve perakende satış noktalarında düzenli denetimler yapılmaktadır. Ayrıca, ihracata yönelik ürünler için de ihracat öncesi pestisit denetimleri devam etmektedir. Pestisit kalıntısı için alınan numuneler, cihazın tespit edebileceği tüm aktif bileşenler açısından analiz edilerek incelenir. Her bir numunede 400 ila 800 arasında etken madde analizi yapılarak kalıntılar araştırılmaktadır.
Cezalar kesiliyor
Analizler sonucunda, mevzuata aykırı seviyelerde pestisit kalıntısı tespit edilmesi veya tavsiye dışı kullanım belirlenmesi durumunda, üreticilere ve gıda işletmecilerine idari yaptırımlar uygulanmaktadır. Bu kapsamda, 2021-2023 yılları arasında, hasat öncesi üretim alanlarından, hasat sonrası gıda işletmelerinden ve ihracat öncesi süreçlerden olmak üzere tüm gıda zincirinden toplam 250 bin numune alınarak analiz edilmiştir.
Pestisit kalıntı oranı azaldı
Analiz sonuçlarına göre, son üç yıl içinde Türkiye'de pestisit kalıntısı oranı yüzde 35 azalırken, Avrupa Birliği (AB) Gıda ve Yemde Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) bildirimleri ise yüzde 54 oranında düşüş göstermiştir. Türkiye, AB mevzuatını göz önünde bulundurarak kendi mevzuatını güncellemeye devam etmektedir. Bu çerçevede, yurt içi tüketim, ihracat ve ihracattan geri dönen ürünler üzerinde kapsamlı denetimler yapılmaktadır. Türkiye'deki RASFF bildirimleri, "ulusal temas noktaları" tarafından izlenmekte ve gelen bildirimler hızla incelenerek sorunun kaynağına dair çalışmalar başlatılmaktadır. Her bir RASFF bildirimi için ayrı bir takip ve izlenebilirlik süreci yürütülmekte, bildirime konu ürünlere yönelik resmi kontroller arttırılmaktadır. Türkiye, 200'den fazla ülkeye 2 binden fazla tarımsal ürün ihraç etmekte olup, pestisit kalıntısı nedeniyle bildirim yapılan ürünlerin tüm ihraç edilen ürünler arasındaki oranı binde 1-2 seviyelerinde kalmaktadır. Geçen yıl 4,6 milyon ton taze meyve ve sebze ihracatından 6 bin ton ürün geri dönerken, geri dönen ürün oranı yüzde 0,19 olarak hesaplanmıştır. Antep fıstığında fazla aflatoksin nedeniyle bu yıl 1320 sevkiyattan 15’i, kuru incirde aflatoksin-okratoksin fazlalığı nedeniyle 4 bin 836 sevkiyattan 49’u geri döndü. Ayrıca, kuru kayısıda fazla kükürt dioksit nedeniyle son dört yılda 17 bin 686 ton üründen 41,5 tonu geri iade edilmiştir.
İhracattan dönenlere ne oluyor?
İhracat sırasında geri gönderilen ürünler, gerekçeleri göz önünde bulundurularak Bakanlık tarafından tamamen resmi denetimlere tabi tutulmaktadır. Gümrük müdürlüğünün talebi üzerine, il tarım ve orman müdürlükleri gerekli kontrolleri gerçekleştirmektedir. Bu süreçte, geri dönen ürünle ihraç edilen ürünün aynı olup olmadığı, ayrıca ürünün bozulma, küflenme veya böceklenme gibi durumlara karşı muayene edilerek incelenmektedir. Denetimler sonucunda, mevzuata aykırı ürünler, ülkeye girişine veya başka bir ülkeye sevk edilmesine izin verilmeden imha edilmektedir. Ayrıca, organik tarım yapan üreticiler de il tarım ve orman müdürlüklerince denetlenmektedir. 2008-2024 yılları arasında Bakanlık, çiftçiler, pazarlar ve satış noktaları gibi kategorilerde toplam 73 bin 221 denetim yapmıştır.