Son Mühür / İzmir sanayisinin başrolü arasında yer alan Aliağa’da, çevre kirliliği ve işçi sağlığına yönelik etkileri nedeniyle yıllardır kamuoyunun ve sivil toplum kuruluşlarının en büyük tartışma konularından biri olan gemi söküm bölgesi için dikkatleri çeken bir gelişme yaşandı. Gemi Geri Dönüşüm Sanayicileri Derneği, Atatürk Mahallesi Arapçiftliği Mevkiinde yer alan tesisler için "Gemi Söküm ve Gemi Geri Dönüşümü Faaliyeti Alan Artışı" projesini resmen başlatarak Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) sürecini devreye soktu. Tam 95 milyon 726 bin 826,03 TL’lik proje bedeline sahip ve bölgedeki çevresel risk tartışmalarını yeniden alevlendiren yeni adımla birlikte hazırlanan başvuru dosyası halkın görüşüne sunuldu. Bölgenin ekolojik geleceğini ve çalışma koşullarını yakından ilgilendiren artışı projesine ilişkin, ÇED Yönetmeliğinin 9’uncu maddesi gereğince düzenlenecek Halkın Katılımı Toplantısı’nın tarihi ise 23 Haziran olarak ilan edildi.
Karalar yetmedi, bu kez denize doğru genişleme!
1976 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile Gemi Söküm Bölgesi ilan edilen ve bugüne kadar 1993 yılı öncesi mevzuatlar gerekçe gösterilerek ÇED kapsamı dışında işletilen alanda, yıllardır yürütülen yoğun faaliyetlerin kıyı şeridinde yarattığı fiziki değişim dikkati çekici boyuta ulaştı. Akıntılar ve endüstriyel hareketlilik sonucunda yıllar içerisinde kıyı bölgesinin rüsubatla (çamur ve tortu) dolmasıyla birlikte yeni kullanım alanları meydana geldiği bilinirken; yeni proje, kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında kalan ve devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan bu dolgu alanların da dahil edilmesiyle "alan artışı" gerçekleştirilmesini hedefliyor. Proje kapsamında tesislerin mevcut söküm kapasitelerinde bir değişiklik yapılmayacağı; alan artışına konu olan bu yeni kısımlarda atıkla kontamine olmamış metal atıklar, halat gibi sabit olmayan donanımlar ile araç parkının geçici olarak bekletileceği ileri sürüldü.
Ecrimisil bedelleri yer aldı
Söz konusu projenin mali detayları da netleşti. Ölçümler doğrultusunda ecrimisil bedelleri de proje dosyasında yer aldı. Bölgede faaliyet gösteren ve aralarında İzmir Mavi Denizcilik, Ersay, BMS, Leyal, Metaş, Sök Denizcilik gibi büyük ölçekli firmaların yer aldığı dernek üyesi tesislerin ödediği toplam ecrimisil bedeli 50 milyon 726 bin 826 lira 3 kuruşa ulaştı. Rakama, tesisi 2024 yılında devralan İzmir Mavi Denizcilik Gemi Geri Dönüşüm San. ve Tic. A.Ş. bünyesindeki 45 milyon TL'lik makine-ekipman bedeli de eklenince toplam proje bedeli 95 milyon 726 bin 826 lira kuruş olarak hesaplandı. Genişletilmesi planlanan deniz tarafındaki dolgu hat üzerinde hiçbir sabit yatırım bulunmayacağının altı çizildi.
Son 10 yılda 1004 dev gemi söküldü!
Sivil toplum kuruluşlarının Aralık 2023 raporlarına ve dernek verilerine göre, Aliağa’daki gemi söküm bölgesi, dünya tonajının yüzde 97’sini işleyen beş ülkeden biri olan Türkiye’nin bu alandaki tek merkezi konumunda. Bölgede son 10 yılda tam bin 4 adet ömrünü tamamlamış dev gemi kesilerek demir çelik fabrikalarına ve haddehanelere hammadde olarak kazandırıldı Toplam 519 bin 321,24 metrekarelik alanda faaliyet gösteren tesislerin toplam kapasitesi ise 1 milyon 692 bin 471 LDT boyutunda.