ABD Kongresi’nde haftalardır süren bütçe müzakereleri sonuçsuz kaldı. Temsilciler Meclisi’nin 19 Eylül’de federal hükümete 21 Kasım’a kadar finansman sağlayacak geçici bütçe tasarısını kabul etmesine rağmen, Senato’daki Demokratlar ve Cumhuriyetçiler anlaşmaya varamadı.
Senato’nun mali yılın dolduğu 30 Eylül’e kadar oylamayı gerçekleştirememesi, hükümetin yeni mali yılın başladığı 1 Ekim itibarıyla harcama yetkisini kaybetmesine yol açtı.
Böylece ABD hükümeti, 2018–2019 döneminden sonra ilk kez kapandı ve kriz 36. gününe girerek ülke tarihinin en uzun hükümet kapanması olarak kayıtlara geçti.
Federal çalışanlar maaş alamıyor
Hükümetin kapanmasıyla birlikte pek çok federal kurumun bütçesi durdu.
Yaklaşık yüz binlerce federal çalışan:
Maaş alamadan görev yapıyor,
Bir kısmı zorunlu izne çıkarılıyor,
Kurumların önemli bölümü asgari seviyede hizmet verebiliyor.
Özellikle gıda yardımları, çocuk bakım fonları, sosyal destek programları ve yerel hizmetlerde kesintiler yaşanıyor.
Havacılık sektöründe kaos uyarısı
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, hükümetin kapalı kalmasının havacılık sistemini ciddi şekilde tehdit ettiğini açıkladı.
Duffy’nin açıklamaları endişeyi daha da artırdı:
“Demokratlar bu süreci bir hafta daha uzatırsa büyük bir kaos göreceksiniz. Toplu uçuş gecikmeleri, toplu iptaller ve bazı hava sahalarının kapatılması kaçınılmaz olabilir.”
Bakan, hava trafik kontrolörlerinin büyük bölümünün maaş almadan çalıştığını hatırlattı.
ABD genelinde yaklaşık 13 bin hava trafik kontrolörü, bütçe çıkmazı nedeniyle ücretsiz şekilde görev yapmaya devam ediyor.
Düşük gelirli Amerikalılar ağır darbe alıyor
Hükümet kapanmasının en sert etkisi, yardımlarla geçinen dar gelirli kesimde hissediliyor.
ABD’de her 8 kişiden biri, Ek Beslenme Yardım Programı (SNAP) üzerinden gıda yardımına bağımlı. Ancak bütçe çıkmazı nedeniyle bu ay yardımların yalnızca kısmen ödenebileceği açıklandı.
Bu durum, milyonlarca ailenin gıda güvenliği açısından büyük risk oluşturuyor.
Geçici bütçe neden kritik?
ABD’de mali yıl 1 Ekim–30 Eylül arasında işliyor.
Kongre bütçeyi zamanında kabul etmediğinde, hükümet geçici finansman paketleri ile faaliyetlerini sürdürüyor.
Ancak geçici bütçe de Senato’dan geçmediğinde:
Hükümet harcama yetkisini kaybediyor,
Hayati olmayan hizmetler tamamen duruyor,
Kamu personelinin büyük kısmı ücretsiz zorunlu izne çıkarılıyor.
Hayati hizmetler sayılan ordu, kamu hastaneleri, istihbarat kurumları ise çalışmaya devam ediyor ancak maaşlar bütçe çıkana kadar ödenmiyor.
Krizdeki temel anlaşmazlık sağlık sistemi
Hükümet kapanmasının kökeninde sağlık harcamaları konusundaki derin görüş ayrılığı yatıyor.
Sayısal çoğunluğu elinde bulunduran Cumhuriyetçiler, Senato’da geçici bütçeyi geçirmek için gereken 60 oya sahip değil. Demokratların desteği zorunlu.
Demokratlar:
Sağlık sigortası sübvansiyonlarının devam etmesini,
Sosyal harcama kesintilerinin durdurulmasını talep ediyor.
Cumhuriyetçiler ise bu taleplerin, sağlık sistemini daha maliyetli hale getireceğini savunarak geri adım atmıyor.
Şükran Günü öncesi umutlu sinyaller
Son günlerde Kongre’de bazı ılımlı Demokrat ve Cumhuriyetçi isimlerin, ülkeyi paralize eden kriz öncesinde bir anlaşmaya varılması için uzlaşmaya yakın olduğu konuşuluyor.
Hedeflenen takvim ise 27 Kasım’daki Şükran Günü öncesi kapanmanın sona erdirilmesi.
ABD tarihindeki en uzun hükümet kapanması, Donald Trump döneminde 2018–2019 yıllarında 35 gün sürmüştü. Mevcut kriz ise bu rekoru çoktan geride bıraktı.