Gavur İzmir lakabının kökeni Osmanlı dönemine uzanıyor. Kent, o yıllarda imparatorluğun en işlek limanlarından biriydi ve nüfusunun önemli bölümünü gayrimüslimler oluşturuyordu. Rumlar, Ermeniler, Yahudiler ve Avrupa kökenli Levantenler şehrin ticaret hayatına yön veriyordu. Müslüman ahalinin kimi dönemlerde azınlıkta kalması, kente bu adın takılmasına yol açtı.
Gavur İzmir ifadesi hangi dönemde yaygınlaştı?
Lakap özellikle 17. ve 18. yüzyıllarda dillere yerleşti. Limana demir atan Avrupalı tüccarlar, Frenk Mahallesi'nde açılan konsolosluklar, kiliseler ve havralar kentin görünümünü Anadolu'nun içlerinden bambaşka bir noktaya taşıdı. Kordon boyunca sıralanan kafeler, tiyatrolar ve Batılı yaşam tarzı, dönemin gezginlerinin notlarında bile kendine yer buldu. İmparatorluğun diğer şehirlerinden gelenler için burası adeta bir Avrupa kentiydi. Yani ifade, dini bir yakıştırmadan çok kentin kozmopolit dokusunu anlatıyordu.
Gavur İzmir lakabı kurtuluştan sonra nasıl algılandı?
9 Eylül 1922'de kentin işgalden kurtulmasıyla birlikte bu lakap zaman zaman haksız bir yafta gibi kullanıldı. Oysa İzmir, Milli Mücadele'ye yüzlerce şehit veren, Kuvayımilliye ruhunun ilk kıvılcımlarının çakıldığı şehirlerden biri. İlk kurşunun Hasan Tahsin tarafından bu kentte sıkıldığı kabul ediliyor. Bu yüzden İzmirliler, lakabın küçümseyici tonuna her dönem itiraz etti.
Gavur İzmir bugün ne anlama geliyor?
İşin ilginç tarafı şu ki kent halkı zamanla bu ifadeyi sahiplendi. Bugün pek çok İzmirli, Gavur İzmir sözünü özgür yaşam tarzının, hoşgörünün ve denize bakan o rahat ruh halinin simgesi olarak görüyor. Kentin kafelerinde, duvar yazılarında, hatta tişörtlerde bile bu lakaba rastlamak mümkün. Sosyal medyada da İzmirliler bu ifadeyi gururla kullanıyor, üstelik kente dışarıdan gelenler bile kısa sürede bu havaya kapılıyor. Asırlar önce bir yakıştırma olarak doğan ifade, dönüp dolaşıp kentin kimliğinin parçası haline geldi. İzmir, lakabını kendi hikayesine yazdı ve onu bir kültür markasına dönüştürdü.