Menemen ismi nereden geliyor, ilçe adını kimden ya da neyden almıştır? Antik Yunancadan Farsçaya, Bergama krallarından Türkmen köklerine uzanan farklı teorileri bir araya topladık. İşte bu köklü isminin ardındaki hikayeler.
Menemen ismi nereden geliyor, kökeni nedir?
En yaygın görüşe göre isim, eski Yunanca "mainómenos" (çılgın, kendinden geçmiş) kelimesinden türemiş. Bu isim, mitolojideki Herakles'in aklını yitirmesi efsanesiyle ilişkilendiriliyor; Euripides'in "Herakles Mainomenos" oyununa konu olmuş bir hikaye. Bir başka yorum ise "meneménos" (sel, taşkın) sözcüğüne dayanıyor. Gerçekten de antik çağlarda Hermos, yani bugünkü Gediz Nehri, ovayı sık sık taşırıyor ve halk arasında "Cadı Gediz" olarak anılıyordu. Bazı araştırmacılar isim için Luvi kökenini de tartışıyor ama bu görüş azınlıkta kalıyor.
Menemen adı Pers Kralından mı geliyor?
Yerel rivayetler arasında üç farklı hikaye öne çıkıyor. Birincisine göre Pers Kralı, kenti kimin aldığı sorusuna övünerek "men, men" (Farsça'da "ben, ben") diye yanıt vermiş ve bu deyiş zamanla Menemen'e dönüşmüş. İkinci anlatıya göre ise Bergama Kralı Eumenes kente kendi adını vermiş, yüzyıllar içinde Eumen sözcüğü Menemen'e evrilmiş. Üçüncü rivayete göre Bizans döneminde verilen "maino-menau" adı halk ağzında değişerek bugünkü halini almış. Bu rivayetlerin hangisinin doğru olduğuna dair kesin bir bulgu yok.
Menemen ilçesi adını ne zaman aldı?
Kesin olan şey, 340 yıl öncesine kadar ilçenin adı "Melemen" olarak telaffuz ediliyordu. Evliya Çelebi 1671'de Menemen'e geldiğinde Seyahatname'sinde şehir adını "Melemen" diye kaydetmiş. Zamanla ikinci "l" harfi "n" olarak değişmiş ve bugünkü Menemen ismi ortaya çıkmış. Hâlâ bazı köylerde "Menimen" şeklinde söylendiği de biliniyor. Dilbilimciler Prof. Dr. İsa Özkan gibi araştırmacılar ise kelimenin Türkçe "mele" (sarı) kökünden "-men" ekiyle türetilmiş olabileceğini öne sürüyor. Yani Menemen adı, ister Antik Yunan mitolojisinden ister Pers Kralı'nın kibrinden gelmiş olsun, binlerce yıllık kültür katmanlarının birikimini taşıyan bir isim.