İzmir Saat Kulesi, 1901 yılında Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yılı anısına inşa edildi. 25 metre yüksekliğindeki yapının mimarı Fransız asıllı Levanten Raymond Charles Péré, Arap mimarisi üslubunda hazırladığı tasarımıyla şehrin en bilinen yapıtını ortaya koydu.
İzmir Saat Kulesi nasıl yapıldı?
İnşaat fikri, dönemin İzmir Valisi Kıbrıslı Kâmil Paşa’nın girişimiyle ortaya çıktı. 1 Ağustos 1900’deki toplantıda yerel yöneticiler ve şehrin ileri gelenleriyle birlikte Sarı Kışla yakınına çeşmeli bir saat kulesi inşa kararı verildi. Temel atma töreni 1 Eylül 1900’de Abdülhamid’in 24. cülus yıl dönümünde gerçekleşti.
Komisyon, Péré’nin tasarımını uygun buldu ve inşaat hızla başladı. Kullanılan malzemelerin önemli bir kısmı özenle seçildi: yapıdaki yeşil ve kırmızı mozaikler Efes’ten, esas yapı taşları ise Sarayköy’den getirildi. Açılışı 1 Eylül 1901’de, padişahın 25. cülus yıldönümünde yapıldı.
İzmir Saat Kulesi’nin mimari özellikleri
Yapı sekizgen plana sahip ve dört katlı. Gövdenin dört tarafında at nalı kemerli küçük nişler, balkon görüntüsü veriyor. Doğu ve Batı yönlerinde Osmanlı arması, Kuzey ve Güney yönlerinde ise Sultan II. Abdülhamid’in tuğraları kabartma olarak yer alıyordu. Cumhuriyet döneminde bu tuğra ve armalar kaldırılarak yerlerine ay-yıldız motifleri yapıldı.
Gövde, baklava dilimli kabartmalar ve beş kollu yıldızlarla bezenmiş. Üst bölümünde üç sıra mukarnas ve dört adet 75 santimetre çapında saat bulunuyor. Tabandaki dört çeşme suyun hayat olduğunu simgeliyor. Kuzey Afrika temasından esinlenen kolonlar, yapının oryantalist tarzını öne çıkarıyor.
İzmir Saat Kulesi’nin saati nereden gelmiş?
Kulenin üst kısmında yer alan saat mekanizması, Alman İmparatoru II. Wilhelm’in Sultan Abdülhamid’e hediyesi. Saat günümüzde de çalışır vaziyette; ancak doğru zamanı göstermesi için altı günde bir kurulması gerekiyor. Mekanizmaya, zemin kattaki odadan yukarı çıkan bir merdivenle ulaşılıyor.
Bu hediye, dönemin Osmanlı-Alman ilişkilerinin somut bir hatırası olarak meydanda durmaya devam ediyor.
İzmir Saat Kulesi hangi depremlerden hasar gördü?
Yapı, 1928 ve 1974 yıllarındaki depremlerde hasar aldı. 5,2 büyüklüğündeki 1974 İzmir depreminde saat kadranları üzerindeki son kat yıkıldı, saat depremin oluş anı olan 02.04’te durdu. İki yıl içinde onarıldı ve çalışır hale getirildi.
16 Temmuz 2016 sabahı darbe girişimi sonrasındaki eylemler sırasında da hasar gördü; saat ve çeşmeler çalındı, sorumlu bir hafta sonra yakalandı. Şubat-Eylül 2019 arasında kapsamlı yenileme yapıldı. Bugün yapı, Konak Meydanı’nda İzmirlilerin ve turistlerin buluşma noktası olarak görevini sürdürüyor.