Son Mühür- İzmir'in geleceğini yakından ilgilendiren çok önemli bir dosya açıldı. İzmir Afet Bilinci, Çevre ve İklim Farkındalığı Derneği (İZ-AFED), şehrin sokaklarındaki çöpten tutun da kentsel dönüşüm binalarındaki gizli tehlikelere kadar her şeyi ince ince hesaplayıp bir rapor hazırladı. Öyle sadece teknik terimlerle dolu bir rapor değil bu; hem vatandaşın cebini hem de kapımızın önündeki sağlığı düşünen bir yol haritası. İZ-AFED Başkanı Servet Ertaş ve Çevre Komisyonu Başkanı Yakup Ateş’in ortaklaşa sunduğu bu çalışma, İzmir’in "çöp" meselesine bakış açımızı kökten değiştirmeyi hedefliyor.
Sadece mühendislik değil, toplumsal bir mesele
Raporun teknik detaylarını paylaşan Çevre Yüksek Mühendisi Yakup Ateş; "Bir çevre mühendisi olarak sahadaki gözlemlerimiz; atık toplama lojistiğindeki aksaklıkların ve ayrıştırma altyapısındaki bölgesel eşitsizliklerin, sistemin verimliliğini düşürdüğünü gösteriyor. Ancak teknik başarının anahtarı toplumun gönüllü katılımıdır. Günümüz ekonomik koşullarında sıfır atık yaklaşımı, vatandaşın geçim mücadelesiyle yarışmak yerine onu destekleyen bir modele dönüştürülmelidir." dedi.
Dernek Başkanı Servet Ertaş ise madalyonun diğer yüzüne, yani İzmir’in deprem gerçeğine dikkat çekti. Şu sözleri dile getirdi:
"Atık konusu sadece 'çöpü toplayıp taşımaya' indirgenemez. Bu konu, ekonomik boyutunun yanı sıra aynı zamanda bir çevre ve halk sağlığı meselesidir.
Evsel atıkların kaynağında ayrıştırılarak toplanması ne kadar önemliyse, bir afet sonrası ortaya çıkacak milyonlarca ton enkazın yönetimi de o kadar hayatidir. İzmir’in deprem gerçeği ve kentsel dönüşüm için yıkılan binaları da unutmamak gerekir.
Afet sonrası oluşacak tehlikeli atıklardan, yıkılan binalardaki asbest gibi kanserojen maddelerin halk sağlığına etkilerine kadar her aşama proaktif bir yaklaşımla planlanmalıdır.
Bu süreçte, sokak toplayıcılarının eğitilerek sisteme entegre edilmesi de büyük önem taşımaktadır. Hedefimiz; atık sorununu kalıcı, sürdürülebilir, toplum tabanlı çevreci ve bütüncül bir yaklaşımla çözmek olmalıdır."
İZ-AFED, kağıt üstünde kalmayacak, uygulanabilir ve şehri dirençli hale getirecek 10 maddelik çözüm planını şöyle sıraladı:
1. Erişilebilir ve Standart Ayrıştırma: Her mahallede vatandaşın günlük rotası
üzerinde, kolay anlaşılır ve tüm atık türlerini (cam, plastik, kağıt, metal, elektronik,
tıbbi, evsel) kapsayan toplama noktaları kurulmalıdır.
2. Ekonomik Teşvik Mekanizmaları: Geri dönüşüme katılan hanelere yönelik indirim,
depozito veya puan tabanlı ekonomik teşvikler hayata geçirilmelidir.
3. Davranış Odaklı Eğitim: Okul ve mahalle bazlı, çevre bilincini ve proaktif güvenlik
kültürünü aşılayan, atık toplama alışkanlık değiştirmeyi hedefleyen sürekli eğitim
programları başlatılmalıdır.
4. Lojistik Optimizasyon: Atık toplama rotaları ve sıklığı, teknik veriler ve mahalle
ihtiyaçları ışığında, karbon ayak izini minimize edecek şekilde yeniden dizayn
edilmelidir.
5. Mahalle Ölçekli Kompost Tesisleri: Organik atıkların yerinde dönüştürülmesi için
küçük ölçekli kompost tesisler yaygınlaştırılmalı, tarımsal fayda ve karbon tasarrufu
sağlanmalıdır.
6. Kayıt Dışı Toplayıcıların Entegrasyonu: Geçimini atık toplayarak sağlayan bireyler,
sosyal güvenceli ve denetimli bir sisteme dahil edilerek operasyonel verimliliğe katkı
sunmalıdır. Bu kişilere tehlikeli atıklara karşı eğitimler verilmeli, gerekli İSG
donanımlarıyla da desteklenmelidir.
7. Asbest ve Tehlikeli Atık Denetimi: Kentsel dönüşüm kapsamındaki her yıkım öncesi
"Asbest Envanter Raporu"; zorunlu tutulmalı; yıkım, söküm ve bertaraf işlemleri çevre
ve halk sağlığını tehdit etmeyecek şekilde uzman ekiplerce yapılmalı ve
denetlenmelidir.
8. İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Geri Kazanımı: Asbest vb. tehlikeli içerikleri
ayrıştırılan inşaat yıkım atıkları (moloz) yerinde ayrıştırılmalı, mobil kırma tesisleriyle
döngüsel ekonomiye (yol dolgusu vb.) kazandırılmalı ve kaçak dökümler GPS takip
sistemleriyle engellenmelidir.
9. Afet Atığı Rezerv Alanları: Olası bir afet sonrası ortaya çıkacak enkazın hızla
şehirden uzaklaştırılması için yeraltı sularını ve tarım alanlarını etkilemeyecek
depolama alanları bugünden imar planlarına işlenmelidir.
10. Veri Şeffaflığı ve İzlenebilirlik: İzmir’in atık verileri ve tehlikeli madde envanteri,
toplumsal güven tesis etmek amacıyla düzenli olarak kamuoyuna açıklanmalıdır.