İzmir’in Bergama ve Dikili ilçeleri arasında yer alan Kaynarca bölgesi, halk arasında anlatılan bir efsaneyle anılıyor. Rivayetlere göre bölgede yaşanan büyük bir felaketin ardından Gelin Taşı ve Dede Tepesi başta olmak üzere pek çok doğal oluşum bu hikâyeden adını aldı.
Kaynarca’daki eski yerleşim anlatılıyor
Anlatılara göre Kaynarca’nın bulunduğu alanda geçmişte sazlıklarla kaplı büyük bir bataklık yer alıyordu. Bu bataklıkta çok sayıda gizli su kaynağı bulunuyor, bu sulara düşenlerin tabaklanmış deriye dönüştüğü söyleniyordu. Aynı bölgede verimli tarlalara ve besili hayvanlara sahip zengin bir yerleşimin olduğu aktarılıyor.
Zenginlikle birlikte gelen bozulma
Efsaneye göre yerleşim halkı, sahip olduğu bolluk nedeniyle dışarıdan işçiler getirdi. Zamanla bu kişilerin yerleşimin ahlakını bozduğu, halkın da bu durumdan etkilenerek eski düzenini kaybettiği anlatılıyor.
Pîr’in gelişi ve uyarısı
Bu gelişmelerin ardından memlekete bir Pîr geldiği ve halka nasihatlerde bulunduğu ifade ediliyor. Ancak uyarıların dikkate alınmadığı, Pîr’in altın ve gümüş dolu iki kuyunun arasına hapsedildiği rivayet ediliyor. Bu süreçte genç bir kızın gizlice yiyecek ve su getirerek Pîr’i hayatta tuttuğu belirtiliyor.
Kırk gün süren düğün ve gelenek
Bir süre sonra bu kızın düğünü yapılıyor. Kırk gün kırk gece süren eğlencelerin ardından gelinin yeni evine götürülmesi sırasında yöre geleneği gereği bir kuyudan üç yudum su içirilmesi ve kuyunun etrafında üç kez dolaştırılması gerektiği aktarılıyor.
Felaketin başladığı an
Kuyunun başında Pîr’in yeniden ortaya çıktığı ve halka arkasından yürümelerini, arkalarına bakmamalarını söylediği anlatılıyor. Arkadan gelen seslere dayanamayan bir kişinin dönüp bakmasıyla birlikte evlerden suların fışkırdığı, çevrenin kara dumanlarla kaplandığı ifade ediliyor.
Gelin Taşı ve Dede Tepesi adı buradan geliyor
Rivayetlere göre yaşananların ardından herkes taşa dönüşüyor. Pîr’in kurtarmak istediği kızın taşa dönüştüğü yere Gelin Taşı, Pîr’in tepeye çıkarak ruhunu teslim ettiği yere ise Dede Tepesi adı veriliyor. Bu isimler zamanla halk arasında yaygınlaşıyor.
Diğer rivayetler de aynı felaketi anlatıyor
Anlatıya göre aynı felaket sırasında Çandarlı yolunda bir gelin alayı ve bir bezirgân da taşa dönüşüyor. Bu nedenle Katar Kayalar ve Kalarga Tepesi isimlerinin ortaya çıktığı söyleniyor. Günümüzde bu kayaların şekilleri, halk arasında deve katarına ve bez toplarına benzetiliyor.
Kaynarca’da anlatılan bu efsane, bölgedeki doğal oluşumlarla birlikte günümüze kadar ulaşan sözlü kültür örnekleri arasında yer alıyor.