Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmaya yönelik yeni bir düzenleme üzerinde çalışıyor. Hazırlanan yönetmelikle plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve plastik çubuklu kulak pamukları gibi tek kullanımlık ürünlerin piyasaya sunulmasının yasaklanması planlanıyor. Düzenlemenin yıl sonuna kadar yürürlüğe girmesi hedefleniyor.
Sıfır Atık kapsamında yeni adım
Bakanlık, Sıfır Atık politikaları çerçevesinde depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik ederken, plastik atıkların azaltılması için yeni uygulamaları devreye almaya hazırlanıyor. Geçtiğimiz yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda hazırlanan yönetmelik taslağı son aşamaya geldi.
Taslak düzenleme, çevre kirliliğine yol açtığı belirtilen tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının kademeli olarak sona erdirilmesini öngörüyor.
Yasak kapsamındaki ürünler
Hazırlanan yönetmelik kapsamında plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu ve tabakların yanı sıra genleştirilmiş polistiren (EPS) olarak bilinen köpükten üretilmiş gıda ve içecek kapları, içecek bardakları, plastik pipetler ve plastik çubuklu kulak pamukları gibi ürünlerin piyasaya arzı yasaklanacak.
Taslağın kısa süre içinde kamu kurumlarının görüşüne açılması, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından düzenlemeye son şeklinin verilmesi planlanıyor.
Atık yönetiminde maliyet azalacak
Bakanlık verilerine göre söz konusu ürünlerin piyasadan kaldırılmasıyla yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önlenmesi hedefleniyor. Aynı zamanda atık yönetim süreçlerinde yaklaşık 1,5 milyar liralık maliyet tasarrufu sağlanması öngörülüyor.
Alternatif ürünler öne çıkacak
Yeni düzenlemeyle tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi daha çevre dostu seçeneklerin yaygınlaştırılması planlanıyor. İlerleyen süreçte kısmen plastik içeren içecek bardakları ve gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havluları gibi ürünler için de tüketimi azaltmaya yönelik kısıtlama ve etiketleme uygulamalarının gündeme gelmesi bekleniyor.
Türkiye’de plastik tüketimi
Türkiye İstatistik Kurumu ile yürütülen araştırma kapsamında vatandaşların tek kullanımlık plastiklere yönelik tutumları da incelendi. Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 77,65’i günlük yaşamda tek kullanımlık plastiklerin daha az kullanılmasını destekliyor. Bazı plastik ürünlerin kısıtlanmasını faydalı bulanların oranı yüzde 76,40, tamamen yasaklanmasını destekleyenlerin oranı ise yüzde 60,02 olarak ölçüldü.
Verilere göre Türkiye’de 2022 yılında yaklaşık 709 bin ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu miktarın içinde 120 bin ton plastik bardak, 63 bin ton gıda kabı, 32 bin tondan fazla plastik çatal-kaşık, 25 bin ton plastik tabak ve 10 bin tonun üzerinde pipet yer aldı.
Avrupa’da benzer uygulamalar var
Tek kullanımlık plastiklerin sınırlandırılması Avrupa Birliği’nde de çeşitli düzenlemelerle uygulanıyor. 2019 yılında kabul edilen Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi doğrultusunda Fransa birçok ürünü tamamen yasaklarken, Almanya üreticilerden raporlama talep eden finansal mekanizmalar geliştirdi. İspanya plastik ambalajlara vergi uygulamasına geçti, Hollanda ise bazı ürünlerde ücretlendirme ve aşamalı kaldırma yöntemini benimsedi.
İrlanda, İtalya ve Yunanistan gibi ülkelerde de tek kullanımlık plastiklerin kullanımını azaltmaya yönelik çeşitli düzenlemeler yürürlükte bulunuyor.