Son Mühür - Küresel ölçekte ödeme alışkanlıkları hızla dijitalleşirken, nakit paranın ekonomideki yeri tartışılmaya devam ediyor. Fransa Merkez Bankası’nın nakit kullanımını “bir vatandaşlık hakkı” olarak tanımlaması ise dijital dönüşüm ile finansal kapsayıcılık arasındaki dengeyi yeniden gündeme taşıdı.
ATM sayısı azalıyor
Banque de France verilerine göre, 2024 yılında Fransa genelinde 1500 ATM hizmet dışı kalırken toplam ATM sayısı 42 bin 578’e geriledi. Nakit çekim işlemleri ise bir önceki yıla kıyasla yüzde 4,3 oranında azaldı. Öte yandan ortalama çekim tutarındaki yükseliş dikkat çekti. 2014’te 82 euro olan ortalama nakit çekim miktarı, 2024 itibarıyla 126 euroya çıktı. Bu veriler, vatandaşların ATM’leri daha seyrek kullandığını ancak tek seferde daha yüksek tutarlarda nakit çektiğini ortaya koydu.
Nakit para güven veriyor
Uzmanlar, nakit paranın özellikle internet kesintileri ve teknik arızalar gibi olağanüstü durumlarda önemli bir güvence işlevi gördüğünü belirtirken, yaşlı nüfus ve düşük gelirli kesimler için finansal sisteme erişimde hâlâ kritik bir araç olmaya devam ettiğine dikkat çekiyor.
Türkiye'de durum ne?
Türkiye ise ödeme sistemleri altyapısı ve dijital bankacılık kullanımında Avrupa ortalamasının üzerinde bir görünüm sergiliyor. Bankalararası Kart Merkezi verileri, kartlı ödemelerin toplam işlemler içindeki payının her yıl artış gösterdiğini ortaya koyarken, özellikle pandemi sonrasında temassız ödeme alışkanlığının kalıcı hale geldiği görülüyor.
QR kod ve FAST gibi anlık ödeme sistemleri, küçük tutarlı harcamalarda bile nakit kullanımını azaltan başlıca unsurlar arasında yer alıyor. Buna rağmen Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verileri, tedavüldeki banknot hacminin nominal olarak yükselmeye devam ettiğine işaret ediyor. Emisyon hacmi ekonomik aktivite ve fiyat seviyelerine paralel bir seyir izlerken, Fransa’da ATM sayıları azalmasına karşın Türkiye’de kamu bankalarının ortak ATM uygulamaları ve yaygın şube ağı sayesinde nakde erişim kanalları güçlü yapısını koruyor.