300 yıla yaklaşan hikâyesiyle Osmanlı eğitim sisteminin bir parçası olan Hacı Hüseyin Medresesi, Kemeraltı bölgesinde kültürel sürekliliğin güçlü örnekleri arasında yer alıyor.
İzmir’in Kalbinde Tarihi Bir Eğitim Yapısı
İzmir’in Konak ilçesinde, Anafartalar Caddesi üzerindeki Başdurak Camii’nin avlusunda bulunan Hacı Hüseyin Medresesi, tarihi ve kültürel dokusunu yüzyıllardır koruyan önemli yapılardan biri. Medrese, cami ile birlikte 17. yüzyılda zahire tüccarı el-Hac Hüseyin b. Mehmed tarafından inşa ettirildi.
İsim Değişiminin İzleri
Başlangıçta banisinin adını taşıyan cami ve medrese, 19. yüzyılın başlarında “Başdurak” veya “Başoturak” ismiyle anılmaya başladı. 1916 tarihli berat belgesinde geçen “Başoturak’ta Hacı Hüseyin Camii” ifadesi, bu yer adının resmî kayıtlara da işlemiş olduğunu gösteriyor.
Büyük Yangın Tüm Yapıyı Yok Etti
1717 vakfiye kayıtlarında, medresede kıraat eğitiminin verildiği belirtiliyor. Buna göre yapı, darülkurra niteliği taşıyordu. Ancak 8 Temmuz 1742’de çıkan ve kırk sekiz saat süren büyük yangın, cami ve medreseyi tamamen harap etti. Yangın, dönemin kaynaklarında “harîk-i kebîr” olarak anıldı ve İzmir’in üçte ikisi hasar gördü.
Sekiz Yıl Sonra Yeniden Kuruldu
Yıkımın ardından medrese ve cami 1750’de yeniden inşa edildi. Hüseyin Efendi’nin torunları Şeyh Mehmedzâde Mehmed Emin Efendi ve kardeşi Ahmed Efendi, vakıf arsasında yapıları aslına uygun biçimde yeniden yaptırdı. Aynı süreçte vakfa ait dükkânlar da tekrar kurularak yapının gelir kaynakları güçlendirildi.
Yeni vakfiyede müderrislik, imamlık ve vaizlik görevlerinin, Hüseyin Efendi’nin soyundan gelen ehil kişilere bırakılması şart koşuldu. Aksi durumda ise kadı kararıyla âlim bir ismin görevlendirileceği hükme bağlandı.
18. Yüzyıl Sonu Onarımı
1784’te Ahmed Said Efendi tarafından gerçekleştirilen ikinci büyük onarımda, medreseye dükkânlar, kahvehaneler ve sebilhaneler eklendi. Bu yapılar, dönemin şartları içinde çalışanların maaşlarını teminat altına aldı ve medreseyi ekonomik olarak güçlendirdi.
Merkezî Konumu Koruyor
Bugün Hacı Hüseyin Medresesi, Konak Meydanı’na yürüme mesafesinde, Başdurak Camii avlusunda yer alıyor. Bölgeye Anafartalar Caddesi üzerinden toplu ulaşım sağlanabiliyor.
Medreseye Şehit Fethibey durağından geçen 41 (Levent-Gümrük), 42 (Çınartepe-Gümrük) ve 46 (Çobançeşme-Gümrük) otobüs hatlarıyla ulaşmak mümkün.