Son Mühür- ABD ve İsrail koalisyonunun 28 Şubat'ta hedef aldığı İran, 107 gün süren savaşta Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin kontrolünü elinde tutmayı başarmıştı.
Taraflar arasında Pakistan'ın araya girmesiyle sağlanan uzlaşı geçtiğimiz hafta içinde NATO zirvesi sırasında yaşanan karşılıklı saldırılarla şimdilik rafa kalkmış gözüküyor.
70 dolara kadar inen Brent petrol varil fiyatının 76 doların üzerine tırmandığı süreçte İran'ın Kıbrıs Rum bandıralı bir gemiyi vurmasının ardından ABD uçaklarının gece otunca İran'ı bombaladığı öğrenilmişti.
Küresel piyasaların en önemli gündem maddesi haline gelen Hürmüz Boğazı kaynaklı enerji krizini mercek altına alan ekonomist Ali Cenk Gözen,
''Hürmüz’de neler oluyor? Madde madde pazar özeti'' başlıklı bir yazı kaleme aldı.
İşte Ali Cenk Gözen'e göre Hürmüz krizi...
1. ABD 3 gece üst üste İran’ı vurdu.
CENTCOM’a göre bu hafta üç ayrı saldırı dalgasında toplam 300’den fazla hedef vuruldu. Son dalgada yaklaşık 140 hedef yer aldı. Füze ve İHA üsleri, deniz unsurları, mühimmat depoları ve kıyı gözetleme sistemleri öncelikli hedeflerdi. Amaç, İran’ın Hürmüz üzerindeki askeri kapasitesini zayıflatmak.
2. İran’ın cevabı sadece İsrail’le sınırlı değil.
8-9 Temmuz’da Bahreyn’deki 5. Filo karargâhı, Katar’daki Al Udeid Üssü ile Kuveyt ve Ürdün’deki ABD tesisleri hedef alındı. Çatışma artık yalnızca İran-İsrail hattında değil, Körfez’deki Amerikan askeri varlığını da doğrudan kapsıyor.
3. Bir o kadar dikkat çekici olan, vurulmayanlar.
Şu ana kadar Suudi Arabistan ve BAE’nin enerji altyapısına ya da büyük petrol terminallerine yönelik geniş çaplı saldırılar görmedik. Bu da İran’ın maliyet üretmeye çalışırken küresel enerji sistemini tamamen hedef almamaya özen gösterdiğini düşündürüyor.
4. Boğaz açık ama eski boğaz değil.
ABD, mayıs ayından bu yana 800’den fazla ticari gemiye refakat ettiğini açıkladı. Deniz ticareti devam ediyor. Ancak geçiş artık normal koşullarda gerçekleşmiyor.
5. Boğazda fiilen iki farklı geçiş düzeni oluşuyor.
Bazı gemiler İran’ın kontrol ettiği koridoru kullanıp geçiş ücreti ödüyor. Diğerleri ise ABD’nin güvenlik sağladığı rotayı tercih ediyor. Hürmüz tamamen kapanmış değil ama geçiş kuralları değişmeye başlamış durumda.
6. Konu boğazın kapanması değil, geçiş maliyetinin hızla yükselmesi.
Savaş riski sigortası kriz öncesinde gemi değerinin yaklaşık %0,25’i seviyesindeyken bugün %5’e kadar çıkabiliyor. Bazı gemilerin hedef olmamak için AIS sinyalini kapatarak ilerlemesi ise hem belirsizliği hem de çarpışma riskini artırıyor.
