Aydem Enerji bünyesinde faaliyet gösteren ADM Elektrik ve GDZ Elektrik, Dünya Göçmen Kuşlar Günü kapsamında kuşların korunmasına yönelik çalışmalarının yeni aşamasını duyurdu. Daha önce “Leyleklere Yeni Yuva” adıyla yürütülen proje, kapsamı genişletilerek “Göçmen Kuşlar İçin Güvenli Gökyüzü” adı altında sürdürülecek.
Yeni dönemde yalnızca leyleklerin yuvalarının güvenli hale getirilmesiyle sınırlı kalınmayacak; bölgeden geçen göçmen kuşların beslenme, dinlenme ve uçuş alanlarında karşılaşabilecekleri tehlikelerin belirlenmesi de hedeflenecek. Doç. Dr. Ortaç Onmuş ve Yüksek Biyolog Muhammet Ertem’in katkı sunduğu çalışmalardan elde edilen sonuçların, şirketlerin hizmet verdiği beş ilde elektrik hatlarının kuşlar açısından daha güvenli hale getirilmesine yönelik planlamalarda kullanılması öngörülüyor.
Araştırmalar yuvalardan göç güzergâhlarına genişliyor
Projenin önceki aşamalarında elektrik direklerindeki leylek yuvalarının özel platformlarla yükseltilmesi, elektrik hatlarında bakım yapılması ve yalıtım uygulamalarının gerçekleştirilmesi gibi çalışmalar yürütüldü. Yeni dönemde ise kuşların yaşam alanlarını nasıl kullandıklarının ve elektrik hatlarıyla hangi noktalarda karşılaştıklarının daha kapsamlı biçimde araştırılması planlanıyor.
Bu kapsamda yöre sakinleri, muhtarlar ve gönüllülerden gelen bildirimler değerlendirilerek leyleklerin üreme döneminde kullandığı doğal yuvalar ile platform yuvalar incelendi. Ayrıca sulak alanlarda ve göç koridorlarında sonbahar kuş sayımlarına başlanarak bölgede bulunan türlerin ve kuş yoğunluklarının belirlenmesi için çalışma yürütüldü.
Her mevsim yapılması planlanan gözlem ve sayımlarla bölgedeki kuş varlığına ilişkin kapsamlı bir envanter oluşturulacak. Kuşların beslenme ve dinlenme alanları arasında izlediği güzergâhlar da incelenerek elektrik hatlarının risk oluşturduğu noktalar tespit edilecek. Belirlenen bölgelerde yalıtım ve benzeri koruyucu uygulamalara öncelik verilmesi amaçlanıyor.
“Koruma çalışmalarını kuşların hareketlerine göre planlıyoruz”
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Zooloji Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Ortaç Onmuş, kuşların yıl içerisindeki hareketlerinin takip edilmesinin koruma çalışmalarının doğru planlanması açısından önemli olduğunu belirtti.
Bir bölgede hangi türlerin yaşadığını bilmenin tek başına yeterli olmadığını kaydeden Onmuş, bu türlerin alanları hangi dönemlerde ve ne amaçla kullandıklarının da araştırılması gerektiğini ifade etti. Göç, üreme ve kışlama dönemlerinde kuş hareketlerinin değişebildiğine dikkat çeken Onmuş, farklı mevsimlere yayılan gözlem çalışmalarının önemini şu sözlerle anlattı:
“Bir bölgede hangi kuş türlerinin bulunduğunu bilmenin yanında, o alanı ne zaman ve nasıl kullandıklarını da anlamamız gerekiyor. Göç dönemindeki yoğunluk ile üreme ya da kışlama dönemindeki hareketlilik farklılaşabiliyor. Bu nedenle gözlem ve sayımları yılın farklı dönemlerine yaymayı planlıyoruz.
Elde edeceğimiz bilgilerle kuşların uçuş güzergâhlarını değerlendirecek, elektrik hatları ile ilgili risklerin yüksek olduğu noktalarda alınması gereken önlemleri belirleyeceğiz”
Elektrik hatları için risk haritaları hazırlanacak
Projenin yeni aşamasında belirlenen bazı kuşlara GPS-GSM takip cihazları takılarak hareketleri izlenecek. Bu sayede göç yollarının yanı sıra kuşların beslendiği, dinlendiği ve elektrik hatlarının çevresinde yoğunlaştığı alanlara ilişkin daha ayrıntılı bilgi elde edilmesi hedefleniyor.
Takip cihazlarından gelen veriler, saha araştırmalarının sonuçlarıyla birlikte Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılarak hazırlanacak risk haritalarına aktarılacak. Haritalar sayesinde elektrik dağıtım şebekesinde yapılacak bakım ve iyileştirme çalışmalarında, kuşlar için daha fazla risk taşıyan bölgelere öncelik verilebilecek.
Planlanan uygulamalar arasında, özellikle büyük kuşların kanat açıklıkları göz önünde bulundurularak elektrik telleri arasındaki mesafelerin düzenlenmesi de bulunuyor. Alacakaranlık saatlerinde ve sisli havalarda tellerin fark edilmesini kolaylaştırmak amacıyla görünürlüğü artıran ekipmanların kullanılması da hedefleniyor.
Milas ve Çivril’deki sulak alanlar ile bu alanların çevresinde bulunan elektrik hatlarında kuş dostu uygulamaların pilot olarak başlatılması planlanıyor.
“Sahada topladığımız veriler, sistemde alınacak önlemleri belirleyecek”
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nde görev yapan Yüksek Biyolog Muhammet Ertem, saha çalışmalarında elde edilecek verilerin elektrik dağıtım altyapısında uygulanacak koruyucu önlemlerin belirlenmesine yardımcı olacağını söyledi.
Kuşların elektrik tellerine çarpmasıyla elektrik akımına kapılmasının farklı riskler oluşturduğuna ve bu durumların farklı önlemler gerektirdiğine dikkat çeken Ertem, takip cihazları sayesinde leyleklerin hareketlerinin ve hatların çevresinde yoğun olarak dinlendikleri noktaların daha ayrıntılı inceleneceğini belirtti.
Ertem, bu verilerin hangi hatlarda yalıtım yapılacağı ve hangi noktalarda tellerin görünürlüğünün artırılacağı konusunda yol gösterici olacağını ifade etti. Araştırmanın sonraki aşamasında doğal yuvalar ile platform yuvalarda elektrik ve manyetik alan ölçümlerinin de gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Ertem, çalışmanın kapsamına ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
“Kuşların tellere çarpması ile akıma kapılması farklı riskler, dolayısıyla farklı önlemler gerektiriyor. Takip cihazlarıyla leyleklerin hareketlerini ve elektrik hatlarının çevresinde yoğun olarak dinlendikleri noktaları daha ayrıntılı incelemeyi planlıyoruz. Bu bilgiler, hangi hatlara yalıtım yapılması ve nerede tellerin görünürlüğünün artırılması gerektiğini belirlememize yardımcı olacak. Bir sonraki aşamada doğal yuvalarda ve platform yuvalarda elektrik ve manyetik alan ölçümleri de yapacağız. Ölçüm sonuçlarını karşılaştırarak gelecekteki yuva tasarımları ve elektrik hatlarında yapılması gereken iyileştirmeler için bilimsel veri oluşturmayı hedefliyoruz”
Beş ilde kuş dostu uygulamalar yaygınlaştırılacak
ADM Elektrik ve GDZ Elektrik’in yürüttüğü çalışmalarda bilimsel gözlemler, mevsimsel kuş sayımları, takip cihazlarından elde edilen bilgiler ve teknik ölçümler birlikte değerlendirilecek. Bu verilerle kuşların yoğun kullandığı bölgeler belirlenerek elektrik hatlarından kaynaklanan risklerin azaltılmasına yönelik uygulamalar planlanacak.
Aydın, Denizli, Muğla, İzmir ve Manisa’da yürütülecek proje kapsamında kuşların güvenli yuvalama ve dinlenme alanlarına sahip olması, göç yolculuklarını daha az riskle sürdürebilmesi ve elektrik dağıtım altyapısıyla etkileşimlerinden doğabilecek tehlikelerin azaltılması amaçlanıyor. Şirketler, bilimsel araştırmalardan elde edilecek bulguları bakım, yalıtım ve gelecekteki teknik iyileştirme çalışmalarına yön vermek için kullanmayı hedefliyor.
