Son Mühür- Orta Doğu'yu ateş çemberine sokan İran merkezli savaş yaklaşık dört aylık bir kaosun ardından dünyaya nefes daldıran imzaların atılmasıyla sona erdi.
Beyaz Saray tarafından paylaşılan bir videoda, Başkan Trump'ın Versay Sarayı'nda, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un ev sahipliğinde düzenlenen bir akşam yemeğinden hemen önce İran mutabakat zaptını imzaladığını gözler önüne serdi.
Taraflar arasında arabulucuğu sağlayan Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, 14 maddelik uzlaşıyı İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın da imzaladığını duyurdu.
Savaş, en azından şimdilik bitti...
Trump'ın attığı imzayı değerlendiren gazeteci Ahmet Yeşiltepe,
''Savaş bitti mi? Şimdilik… En azından 60 gün için'' bilgi notunu paylaştı.
''Versay Sarayı’ndan gelen bu görüntü, aylar süren gerilim ve savaş söylemlerinin ardından diplomasi tarihine geçen bir kare olarak kayda geçti'' hatırlatmasında bulunan Yeşiltepe,
''Trump, İran ile mutabakat metnini imzalarken “Kolay olmadı, bunu söyleyebilirim” dedi. Ancak anlaşmanın asıl tartışması imza anından sonra başlayacak gibi görünüyor; özellikle füze kapasitesi ve ekonomik düzenlemelere ilişkin maddeler şimdiden farklı yorumlara neden oluyor.
Aynı belgeyi İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan da imzalayarak görüntülerini paylaştı ve böylece 14 maddelik metin iki ülkenin en üst düzey temsilcileri tarafından resmen onaylanmış oldu.
Cuma günü yapılacağı açıklanan imza töreniyle ilgili ise henüz yeni bir bilgi paylaşılmadı'' mesajı verdi.
14 maddelik anlaşmada neler var?
1 — Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti ile mevcut savaşta müttefikleri, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesini beyan etmek ve bundan böyle birbirlerine karşı herhangi bir savaş veya askeri operasyon başlatmamayı, birbirlerine karşı güç tehdidinden veya kullanımından kaçınmayı ve Lübnan'ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini sağlamayı üstlenmek üzere bu Muhtıra'yı imzalamaktadırlar. Nihai anlaşma, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesini ve bu paragrafın diğer hükümlerini onaylayacaktır.
2 — Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine karışmamayı taahhüt ederler.
3 — Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, nihai anlaşmayı müzakere etmek ve en fazla 60 gün içinde, karşılıklı rıza ile uzatılabilir şekilde, elde etmeyi taahhüt ederler.
4 — Bu Muhtıra'nın imzalanması üzerine derhal, Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı deniz ablukasını ve herhangi bir rahatsızlığı veya engeli kaldırmaya başlayacak ve 30 gün içinde deniz ablukasını tamamen sona erdirecektir. Bu süre zarfında, gemilerin trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından savaş öncesi trafik sayılarına orantılı olarak restore edilecektir. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca, nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde kuvvetlerini İran İslam Cumhuriyeti'nin yakınlığından çekmeyi taahhüt eder.
5 — Bu Muhtıra'nın imzalanması üzerine, İran İslam Cumhuriyeti, Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne ve tersine, sadece 60 gün süreyle, ticari gemilerin ücretsiz güvenli geçişi için elinden gelen en iyi çabayı kullanarak düzenlemeler yapacaktır. Ticari gemilerin trafiği derhal başlayacak ve teknik ve askeri engellerin kaldırılması ihtiyacı dikkate alınarak, İran İslam Cumhuriyeti tarafından mayın temizliği 30 gün içinde tesis edilecektir. İran İslam Cumhuriyeti, Umman Sultanlığı ile diyalog yürüterek, Hormuz Boğazı'nda gelecekteki idare ve denizcilik hizmetlerini, geçerli uluslararası hukuk ve Hormuz Boğazı kıyı devletlerinin egemen hakları doğrultusunda diğer Basra Körfezi kıyı devletleriyle istişare ederek tanımlayacaktır.
6 — Amerika Birleşik Devletleri, bölgesel ortaklarla birlikte, İran İslam Cumhuriyeti'nin yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD Doları tutarında kesin, karşılıklı olarak kararlaştırılmış bir plan geliştirmeyi taahhüt eder. Bu planın uygulanması mekanizması, nihai anlaşmanın bir parçası olarak 60 gün içinde finalize edilecektir. İlgili mali işlemler için gerekli tüm lisanslar, muafiyetler ve izinler Amerika Birleşik Devletleri tarafından verilecektir.
ABD yaptırımları ne olacak?
7 — Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı tüm türdeki yaptırımları, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, IAEA Yönetim Kurulu kararları ve tüm tek taraflı ABD yaptırımları dahil olmak üzere, birincil ve ikincil olanları, nihai anlaşmanın bir parçası olarak kararlaştırılmış bir takvime göre sona erdirmeyi taahhüt eder. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, yukarıda belirtilen yaptırımların sona erdirilmesi meselesinin kritik önemini kabul eder ve bu konuları müzakerelerde derhal ele alarak üzerlerinde karşılıklı anlaşmaya varma niyetlerini ifade ederler.
8 — İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah edinmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit eder. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, stoklanmış zenginleştirilmiş malzemenin tasfiyesini, yedinci paragrafta belirtilen takvime göre karşılıklı olarak kararlaştırılmış bir mekanizma uyarınca çözmeye anlaşmışlardır; minimum yöntem, IAEA denetiminde yerinde seyreltme olacaktır. İki taraf ayrıca, İran İslam Cumhuriyeti'nin nükleer ihtiyaçlarıyla ilgili zenginleştirme meselesini ve diğer karşılıklı olarak kararlaştırılmış konuları, nihai anlaşmada kararlaştırılmış tatmin edici bir çerçeve temelinde tartışmayı kabul etmiştir. Nihai anlaşma, bu paragrafın hükümlerini onaylayacaktır. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, yukarıda belirtilen nükleer meselelerin kritik önemini kabul ederler. Bu konuları müzakerelerde derhal ele alarak üzerlerinde karşılıklı anlaşmaya varma niyetlerini ifade ederler.
9 — Nihai anlaşma beklenirken, Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti mevcut durumun korunmasına eder. İran İslam Cumhuriyeti, nükleer programının mevcut durumunu koruyacak ve Amerika Birleşik Devletleri yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgede ek kuvvetler konuşlandırmayacaktır.
10 — Amerika Birleşik Devletleri, bu Muhtıra'nın imzalanması üzerine derhal ve yaptırımların sona ermesine kadar, ABD Hazine Bakanlığı'nın İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracı için, bankacılık işlemleri, sigortalar, taşımacılık vb. dahil tüm ilgili hizmetler için muafiyetler çıkarmasını taahhüt eder.
ABD fonları açıyor...
11 — Amerika Birleşik Devletleri, bu Muhtıra'nın uygulanması üzerine, İran İslam Cumhuriyeti'nin dondurulmuş veya kısıtlanmış fonlarını ve varlıklarını tam olarak kullanıma açmayı taahhüt eder. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin prosedürler üzerinde müzakereler sırasında karşılıklı olarak anlaşacaklardır. Bu fonlar, orijinal hesapta tutulmuş veya aktarılmış olsun, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenmiş herhangi bir nihai lehdara ödeme için tam olarak kullanılabilir hale getirilecektir. Amerika Birleşik Devletleri buna göre tüm gerekli lisansları ve yetkilendirmeleri vermeyi taahhüt eder.
12 — Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, bu Muhtıra'nın başarılı uygulanmasını ve nihai anlaşmanın gelecekteki uyumunu izlemek üzere bir yürütme mekanizmasının kurulmasına eder.
13 — Bu Muhtıra'nın imzalanmasından sonra ve bu Muhtıra'nın 1, 4, 5, 10 ve 11. paragraflarının uygulanmasının başlaması ve bu tedbirlerin devam eden uygulaması şartına bağlı olarak, Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, nihai anlaşma müzakerelerine diğer paragraflara ilişkin olarak başlayacaktır.
14 — Nihai anlaşma, bağlayıcı bir BMGK kararı ile onaylanacaktır.