On bir ayın sultanı Ramazan'da müminler, imsak vaktinden iftar vaktine kadar nefislerini terbiye ediyor. Ancak günlük hayatın koşturmacası ve yorgunluk, bazen sahurun kaçırılmasına veya niyetin unutulmasına neden olabiliyor. Sabah gözünü açtığında 'Acaba bugün oruç tutabilir miyim?' tereddüdü yaşayanlar için Diyanet'in fıkhi hükümleri yol gösterici oldu. Din İşleri Yüksek Kurulu, niyetin sadece dille değil, kalben de yapılabileceğine dikkat çekti. Peki, oruç tutmak için tam olarak ne zaman ve nasıl niyet etmek gerekiyor? Şafi ve Hanefi mezheplerine göre hüküm değişiyor mu? İşte çok merak edilen o soruların yanıtları...
NİYET ETMEDEN ORUÇ KABUL OLUR MU?
Oruç ibadetinin geçerli olması için en temel şartlardan biri niyettir. Diyanet kaynaklarına göre; niyetsiz oruç 'sahih' yani geçerli kabul edilmez. Ancak vatandaşların burada karıştırdığı önemli bir nokta bulunuyor. Niyet sadece 'sözlü' bir eylem değildir. Asıl olan kalben niyet etmektir.
Yani kişinin yarın oruç tutacağını bilmesi ve içinden bunu geçirmesi de niyet yerine geçer. Gece yatarken veya sahura kalkıldığında 'Niyet ettim Allah rızası için oruç tutmaya' diyerek bunu dil ile ifade etmek ise menduptur, yani güzel bir davranıştır ancak şart değildir. Özetle; kalbinizden geçirdiyseniz niyetiniz geçerlidir.
SAHURA KALKMADAN ORUÇ TUTULUR MU?
En çok merak edilen konulardan biri de sahura kalkamayanların durumu. Sahur, orucun bereketi olsa da orucun geçerlilik şartı değildir. Yani sahura kalkamayan bir kişi, eğer sağlığı elveriyorsa orucunu tutabilir.
Bu konu ile ilgili Diyanet sahura kalkmak da fiili bir niyet olduğunu bildiriyor. Bir kişi sahur yemeği yemek için uyanıyorsa, bu eylem otomatik olarak niyet yerine geçer. Ayrıca dil ile bir şey söylemesine gerek kalmaz.
ORUCA NE ZAMAN VE NASIL NİYET EDİLİR? SON VAKİT KAÇ?
Gece niyet etmeyi unutanlar veya sahura kalkamayanlar için niyet vakti oldukça geniştir. Hanefi mezhebine göre; Ramazan orucu için niyet vakti, güneşin batmasıyla başlar, ertesi gün güneşin tepe noktasına gelmesine yani öğle vaktine 10 dakika kalana kadar devam eder.
Ancak burada hayati bir kural var. İmsak vaktinden sonra hiçbir şey yememiş ve içmemiş olmak gerekir. Eğer kişi imsaktan sonra bir şey yiyip içmediyse, öğle vaktine kadar 'Niyet ettim oruç tutmaya' diyerek orucuna başlayabilir.
ŞAFİİ MEZHEBİNE GÖRE NİYET FARKI
Vatandaşların dikkat etmesi gereken bir diğer husus da mezhepler arasındaki farktır. Şafii mezhebine göre durum biraz daha hassastır. Şafii olanların, Ramazan orucu ve kaza oruçları gibi farz oruçlar için mutlaka geceden yani imsak vaktine kadar niyet etmesi gerekir. İmsak vaktine kadar niyet edilmemişse, o günün orucu Şafii mezhebine göre geçerli olmaz. Bu yüzden Şafiilerin gece yatmadan önce niyetlerini tazelemesi veya sahura kalkması büyük önem taşır.
RAMAZANDA HER GÜN İÇİN AYRI NİYET GEREKİR Mİ?
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın vurguladığı bir diğer konu da niyetin sürekliliğidir. Ramazan ayında her gün müstakil bir ibadet sayılır. Bu nedenle her gün için ayrı ayrı niyet etmek gerekir.
'Ramazanın başında bir kere niyet ettim, tüm ay için yeter' düşüncesi yanlıştır. Her sahur veya her gece, o günün orucu için yeniden niyetlenmek gerekir.