Orta Doğu'nun en büyük ülkelerinden biri olan İran hakkında merak edilen pek çok detay, savaşın gölgesinde yeniden gündeme geldi. Özellikle Türkiye'den yakından takip edilen çatışma ortamında İran nerede, hangi dine mensup ve uluslararası ittifaklardaki konumu gibi sorular arama motorlarında zirveye oturdu. İşte İran hakkında merak edilen tüm bilgiler.
İran NATO üyesi mi?
Hayır, İran NATO üyesi değil. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü yani NATO, 1949 yılında Batı blokunun güvenlik ittifakı olarak kuruldu ve üyeleri arasında ABD, Türkiye, İngiltere, Fransa gibi ülkeler bulunuyor. İran ise 1979 İslam Devrimi'nden bu yana Batı ile derin bir karşıtlık içinde ve özellikle ABD'yi "baş düşman" olarak tanımlayan bir dış politika izliyor.
İran, NATO'nun karşısında yer alan bir ülke olarak Rusya ve Çin ile daha yakın ilişkiler geliştirdi. Şanghay İşbirliği Örgütü'ne (ŞİÖ) 2023 yılında tam üye olarak katılan İran, Batı ittifak sisteminin tamamen dışında konumlanıyor. Dolayısıyla şu an yaşanan ABD-İsrail saldırılarında İran'ın NATO şemsiyesi altında herhangi bir koruma mekanizması bulunmuyor.
İran nerede?
İran, Batı Asya'da (Orta Doğu) yer alan ve 1.648.195 kilometrekarelik yüzölçümüyle dünyanın 17. büyük ülkesi. Kuzeybatısında Türkiye, batısında Irak, kuzeyinde Azerbaycan, Ermenistan ve Türkmenistan, doğusunda Afganistan ve Pakistan ile komşu. Güneyinde ise Basra Körfezi ve Umman Körfezi uzanıyor.
Yaklaşık 86 milyon nüfusa sahip olan İran'ın başkenti ve en büyük şehri Tahran. Ülke topraklarının büyük bölümü dağlık arazilerden ve çöl iklimine sahip platolardan oluşuyor. Stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca Asya ile Avrupa arasında bir köprü görevi üstlenen İran, dünya enerji piyasalarında da kritik bir yere sahip. Basra Körfezi'ndeki petrol taşımacılığı ve Hürmüz Boğazı'nın kontrolü, İran'ı küresel enerji güvenliğinin vazgeçilmez parçası yapıyor.
İran'ın etnik yapısı nasıl?
İran çok uluslu bir devlet. Nüfusun yaklaşık yarısını Farslar oluştururken, ikinci büyük etnik grup Azeri Türkleri. Ülkedeki Türk nüfusun 20 ila 30 milyon arasında olduğu tahmin ediliyor. Bunun yanı sıra Kürtler, Lurlar, Beluciler, Araplar ve Türkmenler de İran'ın etnik mozaiğinin parçası. Resmi dil Farsça olsa da ülke genelinde yaklaşık 90 farklı dil ve lehçe konuşuluyor.
İran müslüman mı?
İran, resmi adıyla İran İslam Cumhuriyeti, dünyanın en köklü İslam devletlerinden biri. Ülke nüfusunun yüzde 98-99'u Müslüman ve devletin resmi dini İslam. Ancak İran'ı diğer Müslüman ülkelerden ayıran en belirgin özellik mezhep yapısı. Nüfusun yaklaşık yüzde 90'ı Şii mezhebine bağlıyken yalnızca yüzde 8-9'luk kesim Sünni Müslümanlardan oluşuyor. Bu oranlarıyla İran, dünyada en fazla Şii nüfusa ev sahipliği yapan ülke konumunda.
Ülkedeki Sünni Müslümanlar daha çok Türkmenler, Beluciler ve Kürtlerden oluşuyor ve genellikle sınır bölgelerinde yaşıyor. Müslümanların dışında az sayıda Hristiyan, Zerdüşt, Bahai ve Yahudi toplulukları da İran'da varlığını sürdürüyor.