4 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği”, Türkiye’de toprak ve arazi kullanımına ilişkin kapsamlı düzenlemeleri yürürlüğe soktu. Yönetmelik, tarım arazilerinin korunması, sürdürülebilir kullanımın sağlanması ve planlı arazi yönetimi için yeni kurallar getiriyor.
Amaç: Sürdürülebilir ve planlı arazi kullanımı
Yeni yönetmelikle birlikte, toprak ve arazi varlığının bilimsel yöntemlerle belirlenmesi, sınıflandırılması ve planlanması hedefleniyor. Düzenleme; tarımsal üretim gücü yüksek ovaların korunması, erozyona duyarlı alanların tespiti ve çevre odaklı kalkınma ilkeleri doğrultusunda arazi kullanım planlarının hazırlanmasını kapsıyor.
Kapsam geniş: Planlama, sınıflama ve yetki dağılımı
Yönetmelik;
Toprak ve arazi sınıflandırması
Arazi kullanım planlarının hazırlanması
Tarım dışı kullanım taleplerinin değerlendirilmesi
Kurumların görev, yetki ve sorumlulukları
gibi geniş bir alanı düzenliyor.
Bu kapsamda, tüm arazi kullanım kararlarının bilimsel verilere dayandırılması zorunlu hale getirildi.
Tarım arazileri için sıkı koruma
Düzenlemeyle birlikte tarım arazilerinin korunmasına yönelik önemli kurallar getirildi. Buna göre:
Tarım arazileri, planlarda belirtilen amaçlar dışında kullanılamayacak
Tarım dışı kullanım için öncelikle alternatif alanlar değerlendirilecek
Verimli tarım arazileri üzerindeki yapılaşma baskısı sınırlandırılacak
Bu adımlar, özellikle tarımsal üretim kapasitesinin korunmasını amaçlıyor.
Arazi kullanım planları zorunlu hale geliyor
Yeni sistemde arazi kullanım planları (AKUP), planlama süreçlerinin temelini oluşturacak.
Bu planlar;
1/25.000 ve 1/5.000 ölçeklerde hazırlanacak
Bakanlık tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girecek
Kamu kurumları ve vatandaşlar için bağlayıcı olacak
Arazi kullanım talepleri bu planlara uygun şekilde değerlendirilecek.
Büyük ovalar ve riskli alanlar korunacak
Yönetmelik, tarımsal üretim açısından kritik öneme sahip büyük ovaların korunmasına özel önem veriyor. Bu alanlar, Cumhurbaşkanı kararıyla “koruma alanı” ilan edilebilecek. Ayrıca erozyon riski taşıyan bölgeler de belirlenerek bu alanlarda özel koruma ve iyileştirme tedbirleri uygulanacak.
Veri tabanı ve dijital takip sistemi kurulacak
Toprak ve araziye ilişkin tüm veriler, merkezi bir veri tabanında toplanacak.
Bu sistem sayesinde:
Arazi bilgileri il, ilçe ve mahalle bazında kayıt altına alınacak
Planlama süreçleri daha hızlı ve şeffaf yürütülecek
Mükerrer çalışmaların önüne geçilecek
Uymayanlara yaptırım uygulanacak
Yönetmelik hükümlerine aykırı arazi kullanımı durumunda, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında yaptırımlar uygulanacak. Arazi kullanım planlarına uyum zorunlu olacak ve ihlaller cezai işlemle sonuçlanabilecek.
Hedef: Üretim, çevre ve planlama dengesi
Yeni yönetmelikle birlikte, Türkiye’de arazi kullanımında tarımsal üretim, çevresel sürdürülebilirlik ve ekonomik planlama arasında denge kurulması hedefleniyor.
