Medicana International İzmir Hastanesi Klinik Psikoloğu Burçin Deniz, yetişkinlikte DEHB'nin günlük hayata etkilerini ve bu durumla başa çıkma yollarını anlattı. Çocukluk dönemindeki hareketliliğin yerini içsel bir huzursuzluğa bıraktığı bu süreçte kişiler, zamanı yönetmekte ve sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanabildiğinden bahseden Deniz, konuya ilişkin şunları söyledi: “Çocukluk döneminde gözlenen koşturma veya sırada sabit duramama gibi dışsal hareketlilik, yetişkinlik evresinde yerini içsel bir huzursuzluğa, zihinsel bir koşturma haline ve uzun süre oturmayı zor kılan bacak sallama, kalem çevirme gibi fiziksel kıpırtılara bırakabilir.
Bu tablonun merkezinde, bireyin günlük yaşamını planlama, organize etme, öncelik sırasına koyma, dürtüleri kontrol etme ve duyguları dengeleme becerilerinde yaşadığı kronik aksamalar yer alır. Zihinsel olarak yapması gereken sorumlulukları çok iyi bilmesine rağmen bunları eyleme dökmekte ve harekete geçmekte zorlanır. Zamanı algılama ve yönetme güçlükleri, kişinin bir işe ne kadar süre ayıracağını öngörmesini zorlaştırabilir. Geç kalma, randevuları kaçırma ve işleri son dakikaya bırakma gibi sorunlar günlük yaşamda belirginleşir”
İş ve özel hayatta yanlış anlaşılabiliyor
DEHB’nin sosyal çevrede ve iş yaşamında yarattığı sıkıntılara değinen Deniz, yaşanan tabloyu şu sözlerle özetledi: “Günlük yaşamın pek çok alanında güçlükler yaşanabilmektedir, sıradan veya rutin işler gözde büyür, görevler son ana kadar ertelenir, son dakikada ortaya çıkan yoğun motivasyon ve zaman baskısıyla bitirilmeye çalışılır ve bu durum yoğun bir tükenmişlik yaratabilir.
Ev, çalışma masası, araç içi gibi fiziksel alanların ve dijital dosyaların sürekli bir dağınıklık içinde olması, anahtar, cüzdan veya telefon gibi temel eşyaların defalarca kaybedilmesi bireyin günlük yaşam enerjisini tüketebilir. Bunun yanı sıra, bütçe planlaması yapamama, dürtüsel alışverişler gerçekleştirme, fatura ödemelerini unutma ve buna bağlı maddi krizler yaşama sıklıkla görülen finansal zorluklar arasında yer alır. DEHB'li bireyler rutin işleri takip edememe, detayları gözden kaçırma, yönergeleri unutma ve sık iş değiştirme gibi nedenlerle profesyonel hayatta potansiyellerinin altında kalabilirler. İş yerinde ilgisiz, tembel veya sorumsuzca davranıyor şeklinde olumsuz biçimde değerlendirilme veya etiketlemeler, öz saygısını ve iş motivasyonunu zedeler.
DEHB, ikili ilişkilerde ve ortak yaşam alanında zaman zaman yıpratıcı zorlukları beraberinde getirebilir. Partneri konuşurken zihnin başka yere kayması, söylenenleri unutma veya dinliyormuş gibi görünmeme durumu karşı taraf tarafından ‘beni umursamıyor, sevgisi azaldı’ şeklinde algılanabilir. Duygu düzenlemedeki zorluklar nedeniyle yaşanan ani öfke patlamaları ve fevri sözler ilişkilerde derin yaralar açabilir. Ayrıca ev işlerinin takibi, planlama ve günlük organizasyonun sürdürülmesinde yaşanan aksamalar ortak yaşam içinde ek bir gerginlik ve yük oluşturabilir”
Pratik adımlarla hayat kolaylaşabilir
Yetişkinlere günlük hayatı yönetmeleri için öneriler sunan Klinik Psikolog Burçin Deniz, şöyle devam etti: “Her şeyi akılda tutmaya çalışmanın yarattığı tükenmişlik hissini azaltmak için alarm, post-it ve akıllı telefonları rehber edinmek ve gözde büyüyen işleri minik parçalara bölerek erteleme davranışını aşmak rahatlatıcı bir adım olabilir. Yaşanan aksaklıkta kendini hırpalamak yerine ‘Bu durumun getirdiği bir zorlukla karşı karşıyayım, şimdi ne yapabilirim?’ gibi çözüm odaklı bir yaklaşım benimsemek süreci yönetmeyi kolaylaştırabilir. İkili ilişkilerde ise yaşanan dalgınlıkları ‘beni önemsemiyor’ diye kişisel algılamak ve suçlayıcı dil kullanmak yerine, iki tarafın da süreci aşmak için birbirine destek olması ilişkileri güçlendirir. DEHB’li bireylerin duygu düzenleme güçlükleri nedeniyle ani ve fevri tepkiler verdiği, öfkesini kontrol etmekte zorlandığı anlarda durabilmesi ve ortamdan kısa bir süre uzaklaşarak sakinleşmesi ve ardından duygularını daha sağlıklı bir dille ifade etmeyi öğrenmesi çatışmaların önlenmesine yardımcı olabilir”
Psikoterapi ve tıbbi destek birlikte yürütülmeli
DEHB’yi anlamanın yaşanan sorunları görmezden gelmek anlamına gelmediğini belirten Deniz, sözlerini şöyle tamamladı: “İlişkide her iki tarafın da ihtiyaçlarını ifade etmesi, sorumlulukları paylaşması ve çözüm sürecine aktif katılması önemlidir. Dürtüsel harcamaları kontrol etmek için internetten alışveriş yaparken sepeti onaylamadan önce 24 saat bekletmek, mağazalarda ise alışveriş kararından önce kısa bir mola vermek faydalı olabilir. Faturaları otomatik ödemeye bağlamak ve harcamaları bütçe planlayıcılarıyla takip etmek de finansal süreçlerin daha düzenli yönetilmesine yardımcı olabilir”
Bu yöntemlerin terapi sürecinde kişiye özel olarak ele alındığını vurgulayan Burçin Deniz, “Psikiyatrik değerlendirme ile psikoterapinin eş zamanlı yürütülmesinin yaşam kalitesini artırıcı etkisi görülmektedir” diyerek değerlendirmesini noktaladı.
