İrmik bazlı yapısı, yoğun şerbeti ve sert kıvamıyla diğer şerbetli tatlılardan kolaylıkla ayrılan şambali, Türkiye'nin başka bölgelerinde de yapılsa da adı en çok İzmir ile birlikte anılıyor. İzmir Ticaret Odası'nın başvurusuyla 2017 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaret tescili alındı.
İzmir şambali tatlısının kökeni
Şambali, aslen Suriye'nin Şam kentinden Anadolu'ya geçmiş bir tatlı. İsmi de buradan geliyor; Türkçede "Şam balı" anlamına gelen kelime zamanla şambali olarak kullanılır oldu. İstanbul'da şambaba, bazı yörelerde Şam tatlısı diye anılan lezzet, Ege Bölgesi, Antakya, Adana ve Trakya'da seviliyor.
Tarihi Hisarönü Şambalicisi, Kemeraltı'nda yaklaşık 80 yıldır üç kuşak boyunca aynı tarifi sürdüren en bilinen adres. Üçüncü kuşak temsilcisi Can Doyurgan'a göre tatlı, kara fırında odun ateşinde ve bakır tepsilerde pişirildiğinde aslına en yakın halini alıyor.
Şambali tatlısı malzemeleri
Şambalinin temel malzemeleri irmik, şeker ve yoğurt ya da süt. Diğer şerbetli tatlılardan farklı olarak içinde un, yumurta veya yağ bulunmuyor. Karbonat ile vanilya hamura kıvam ve aroma veriyor. Şerbet ise su, şeker ve limon suyu ile hazırlanıyor.
Üzerine genellikle yer fıstığı veya badem yerleştirilen tatlı, pekmez ile boyandığında klasik kahverengi sokak şambalisi rengini kazanıyor. Tatlının üzerine tarçın serpilip yanına süt kaymağı eklendiğinde Kemeraltı tadı evlere taşınmış oluyor.
Şambali tatlısı nasıl yapılır?
Şerbetin önce hazırlanması gerekiyor çünkü kuralı sıcak hamura sıcak şerbet dökmek. Tencereye su ve şeker koyarak orta ateşte karıştırarak kaynatılır. Şeker eridikten sonra limon suyu eklenir, beş dakika daha pişirilip ılık tutulur.
Hamur için geniş bir kapta irmik, yoğurt, şeker, süt, karbonat ve vanilya birleştiriliyor. Karışım yağlanmış borcama dökülüp baklava dilimi şeklinde çentikler atılıyor. Üzerine pekmez fırçalanıp 180 derece fırında 30-35 dakika pişiriliyor. Fırından çıkar çıkmaz ılık şerbet üzerine gezdiriliyor ve en az 3-4 saat dinlendiriliyor.
Şambali nasıl tüketilir?
Şambali, öğle yemeği sonrası ağız tatlandırmak için ideal bir ayaküstü tatlı. Aynı zamanda 1 ay bekletildiğinde dahi bozulmuyor. En çok tercih edilen tüketim şekli arasına süt kaymağı sürüp üzerine tarçın serpme. Hisarönü Şambalicisi'nde tarçınlı kaymaklı şambali, üç kuşağın hafızasına kazınmış bir lezzet olarak biliniyor.
Tatlı, Tarihi Kemeraltı Çarşısı'nda, kentin kalabalık cadde ve sokaklarında camekanlı seyyar tezgahlarda da satılıyor. Bayramlarda hediye olarak götürülen şambali, İzmir dışına da paket paket gönderiliyor.