İzmir’de lise öğrencileri, deniz kayalarını oyarak içlerine yerleşen Akdeniz hurma midyesinin (Lithophaga) biyolojik mekanizmalarından yola çıkarak tıp dünyasına katkı sağlayacak bir araştırma başlattı. Sürdürülebilir Kalkınma Gençlik Liderleri Eğitim Programı (SÜGEP) Akademi çatısı altında bir araya gelen öğrenciler, Ege Üniversitesi Bentik Canlılar Araştırma Laboratuvarı’nın akademik desteğiyle yürüttükleri projede böbrek ve safra taşı rahatsızlıklarının önlenmesi ile tedavisine yönelik bilimsel bir model geliştirmeyi hedefliyor.
Genç araştırmacılar, Akdeniz ve Ege kıyılarında yayılım gösteren bu canlı türünün kalkerli mineral yüzeylerle kurduğu biyokimyasal etkileşimleri laboratuvar ortamında mercek altına aldı. Çalışmanın ilerleyen dönemlerinde ise Antalya'nın Kaş ilçesi açıklarında su altı saha araştırmaları gerçekleştirilerek canlıların doğal yaşam alanlarındaki davranışları yerinde incelenecek.
"Kayı yiyerek değil, enzimatik süreçlerle oyuyorlar"
Projede yer alan 11'inci sınıf öğrencisi Eylül Uçar, araştırmalarının odak noktasını ve hedeflerini şu sözlerle aktardı:
"İncelediğimiz Lithophaga türü canlılar halk arasında kayayı yiyen organizmalar olarak biliniyor ancak bu doğru bir bilgi değil. Bu canlılar kayayı beslenmek amacıyla yemiyor; salgıladıkları biyokimyasal mekanizmalarla oyup içinde kendilerine korunaklı bir yaşam alanı oluşturuyorlar. Besin ihtiyaçlarını ise denizdeki mikroorganizmalar ve organik atıklarla karşılıyorlar. İnsan vücudunda oluşan böbrek ve safra taşları da benzer mineral yapılardan oluşuyor. Bizim amacımız doğadan doğrudan bir ilaç toplamak değil, bu canlıların kaya oyma kapasitelerinden esinlenerek insan sağlığındaki taş oluşumlarını önleyecek veya eritecek mekanizmaları bilimsel bir temele oturtmaktır."
"Hedefimiz gençleri geleceğin bilim insanları olarak yetiştirmek"
SÜGEP Akademi Başkanı Mehmet Umut Dilsiz, projenin hurma midyelerinin enzimatik yapısının çözümlenmesi ve bu bilginin insan vücudundaki patolojik durumların tedavisine uyarlanması fikrinden doğduğunu vurguladı. Eğitimci olarak projenin metodolojik boyutuna önem verdiklerini belirten Dilsiz, şunları kaydetti:
"Gençlerin bir bilim insanının nasıl düşündüğünü, bilimsel metodolojiyi ve araştırmaların hangi aşamalardan geçerek sonuca ulaştığını yaşayarak öğrenmelerini arzuluyoruz. Projemiz yalnızca teoriden ibaret değil; laboratuvar çalışmaları, saha analizleri ve veri sentezleriyle tamamlanacak kapsamlı bir rapordan oluşuyor. İlerleyen süreçte global ilaç şirketleri veya biyoteknoloji odaklı kuruluşlarla iş birlikleri kurarak bu çalışmayı uluslararası boyutlara taşımayı amaçlıyoruz. Ege Üniversitesi'ndeki akademisyenlerimizin desteği de bu hedefe ulaşmamızda kritik bir rol oynuyor."
Akademik destekle teoriden sahaya uzanan çalışma
Projeye akademik danışmanlık sağlayan Ege Üniversitesi Bentik Canlılar Araştırma Laboratuvarı bünyesinde Doç. Dr. Ertan Dağlı ve Prof. Dr. Alper Doğan ile çalışan öğrenciler, bilimsel yöntembilim ve hipotez test etme süreçlerini pratik olarak deneyimliyor.
Çalışmada yer alan diğer öğrenciler ise projeye dair gözlem ve kariyer hedeflerini şu ifadelerle paylaştı:
Filiz Demiray (17 / 11'inci Sınıf): "Lithophaga türü, diğer midye çeşitlerinden farklı olarak açık yüzeylere yapışmak yerine kayaların iç kısımlarına yerleşiyor. Bu biyolojik tercih, canlının dalga ve dış etkenlerden korunmasını sağlıyor. Bu uyum mekanizması araştırmamızın temel dayanaklarından birini oluşturuyor."
Azra Su Bölükbaşı (16 / 10'uncu Sınıf): "Tıp ve biyoteknoloji alanında kariyer yapmayı hedefliyorum. Bu projeyle bilimsel araştırma süreçlerini, hipotez kurmayı ve doğadaki mekanizmaların insan anatomisine nasıl uyarlanabileceğini öğrendim. Biyolojik keşiflerin tıptaki karşılığını görmek geleceğe yönelik hedeflerimi netleştirdi."
Naz Makinist (16): "Ege Üniversitesi'ndeki uzman hocalarımızdan bilimsel yöntemleri ve canlı türünün detaylı biyolojik niteliklerini öğrendik. Laboratuvarda elde ettiğimiz bulguları, Antalya Kaş'ta yapacağımız su altı saha gözlemleriyle pekiştireceğiz. Çıkaracağımız sonuçları dünya bilim literatürüyle paylaşmayı hedefliyoruz."
