Bahçeye renk ve canlılık katan bazı bitkiler, kontrol edilmediğinde ciddi bir bakım sorununa dönüşebiliyor. Nane, morsalkım, kelebek çalısı, bambu ve Amerikan sarmaşığı; kökleri, sürgünleri veya tohumlarıyla dikildikleri alanın dışına taşabiliyor. Özellikle açık toprağa bırakılan türler kaldırım aralarından çıkabiliyor, çitleri aşabiliyor ve çevredeki bitkilerin gelişimini baskılayabiliyor. Bazılarının güçlü kök ve gövdeleri ise bahçe yapıları üzerinde baskı oluşturabiliyor. Bu nedenle dikim sırasında sınırlandırma, düzenli budama ve doğru tür seçimi belirleyici hale geliyor.
Kontrolsüz yayılan bitkiler arasında nane ve bambu öne çıkıyor
Nane, saksıda kolay yönetilse de açık toprağa geçtiğinde yer altı sürgünleriyle hızla yayılabiliyor. Lindsey Chastain ve Christine Saa Nazer, bitkinin müdahale edilmediğinde geniş alanları kaplayabileceğini belirtiyor. Bu nedenle nanenin saksıda veya toprağa gömülen sınırlandırılmış kaplarda yetiştirilmesi öneriliyor.
Bambuda ise tür seçimi kritik. Sürüngen bambular, köksapları sayesinde dikim noktasının çok ötesine ilerleyebiliyor. Temizlenmeleri de zahmetli ve maliyetli olabiliyor. Kök bariyeri kullanmak veya Fargesia ve Chusquea gibi çalı formundaki bambuları seçmek yayılma riskini azaltıyor.
Morsalkım ve Amerikan sarmaşığı yapılara kadar ulaşıyor
Morsalkım, ilkbahardaki gösterişli çiçeklerinin ardından yıllar içinde ağır ve odunsu bir gövde geliştirebiliyor. Sağlam destek verilmediğinde çardak ve çitleri zorlayabiliyor. Bitkinin yaz ve kış dönemlerinde olmak üzere yılda iki kez budanması tavsiye ediliyor.
Amerikan sarmaşığı da kontrolsüz bırakıldığında çatı, oluk ve pencerelere kadar tırmanabiliyor. Tutunma organlarının yüzey boyalarına zarar verme riski bulunuyor. Lucy Bradley, kesilen parçaların yeniden köklenebileceğine işaret ediyor. Bu nedenle budama atıklarının toprak üzerinde bırakılmaması gerekiyor.
Kelebek çalısı tohumlarıyla bahçenin dışına taşabiliyor
Kelebek çalısı, nektarı sayesinde tozlayıcıları bahçeye çekerken hafif tohumlarını rüzgârla çevreye dağıtabiliyor. Kontrol için ilkbaharda ana sapların yaklaşık 30-60 santimetre yüksekliğe kadar kesilmesi, yaz ortasından sonra solan çiçeklerin düzenli temizlenmesi öneriliyor.
Küçük bahçelerde ise yaklaşık 80 santimetreyle sınırlı kalan bodur çeşitler daha yönetilebilir bir seçenek sunuyor. Böylece bitkinin kapladığı alan ve çevreye tohum saçma ihtimali azaltılabiliyor.
