14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında diyabetle ilgili önemli bilgilendirmeler yapıldı. Buca Seyfi Demirsoy Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Dr. Can Akçura, erken teşhisten korunma yollarına kadar merak edilenleri paylaştı.
Hastalığın temel mekanizmasına ve 14 Kasım’ın taşıdığı farkındalık değerine dikkat çeken Dr. Can Akçura, konuya ilişkin şu bilgileri verdi: “Diyabet, toplumda yaygın olarak görülen ve yaşam boyu takip gerektiren kronik hastalıklardan biridir. Erken tanı, uygun tedavi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları sayesinde diyabetle sağlıklı bir yaşam sürdürmek mümkündür. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü, hastalığın belirtilerini tanımak, risk faktörlerinin farkında olmak ve düzenli sağlık kontrollerinin önemini hatırlatmak için önemli bir fırsattır.
Diyabet, pankreasın yeterli miktarda insülin üretememesi veya vücudun üretilen insülini etkili biçimde kullanamaması sonucunda kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkar. İnsülin, kan şekerinin düzenlenmesinde görev alan bir hormondur. Her yaşta görülebilen diyabetin farklı türleri bulunmaktadır. En sık karşılaşılan tür olan tip 2 diyabet, erişkinlerde daha yaygın olmakla birlikte çocuklarda ve gençlerde de görülebilmektedir. Tip 1 diyabette ise insülin üretimindeki yetersizlik nedeniyle insülin tedavisi gereklidir.”
Belirtiler ve tarama yaşları
Hastalığın gizli ilerleyebildiğine ve kimlerin risk altında olduğuna değinen Dr. Akçura, şöyle devam etti: “Belirtileri fark etmek, tanıya giden ilk adımdır
Sık idrara çıkma, aşırı susama, halsizlik, açıklanamayan kilo kaybı ve bulanık görme, diyabetin önemli belirtileri arasında yer alır. Ancak özellikle tip 2 diyabet, uzun süre belirgin bir yakınmaya yol açmadan ilerleyebilir. Bu nedenle kişinin kendisini iyi hissetmesi, kan şekerinin normal olduğu anlamına gelmez. Belirtileri bulunan kişilerin bir sağlık kuruluşuna başvurması; risk altındaki bireylerin ise herhangi bir yakınmaları olmasa da değerlendirilmesi önemlidir. Tanıda açlık kan şekeri, HbA1c ve gerekli durumlarda şeker yükleme testi gibi yöntemlerden yararlanılır. Hangi testin uygulanacağına hekim karar verir.
Risk faktörlerini bilmek ve kontrolleri ertelememek gerekir
Birinci derece yakınlarında diyabet bulunanlar, fazla kilolu veya obezitesi olan kişiler, yeterince hareket etmeyenler ve yüksek tansiyonu bulunanlar tip 2 diyabet açısından daha yüksek risk taşır. Gebelikte diyabet geçirmiş olmak da sonraki yıllarda diyabet gelişme riskini artırır.
Amerikan Diyabet Derneğinin 2026 yılı önerilerine göre, diğer risk faktörleri bulunmasa bile erişkinlerde diyabet taramasına 35 yaşında başlanmalıdır. Fazla kilolu veya obezitesi olan ve ek risk faktörü taşıyan kişilerde ise daha erken yaşlarda tarama değerlendirilmelidir. Kontrollerin sıklığı; kişinin risk durumuna, önceki test sonuçlarına ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenmelidir.”
Hareketli yaşam ve düzenli takip
Hastalıktan korunma ve tedavi sürecinde dikkat edilmesi gerekenleri aktaran Dr. Akçura, sözlerini şöyle tamamladı: “Tip 2 diyabetin önlenmesinde günlük alışkanlıklar etkilidir
Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması, tip 2 diyabetin gelişmesini önleyebilir veya geciktirebilir. Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması önerilir. Hareketin günlük yaşamın bir parçası hâline getirilmesi, dengeli beslenme alışkanlıklarının sürdürülmesi ve tütün ürünlerinden uzak durulması koruyucu yaklaşımın temel unsurlarıdır. Bu önerilerin özellikle tip 2 diyabet için geçerli olduğu bilinmelidir.
Diyabet yönetimi düzenli ve bütüncül takip gerektirir
Diyabet tanısı alan kişilerin tedavisi, bireysel ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır. Sağlıklı beslenme ve uygun fiziksel aktivitenin yanı sıra reçete edilen ilaçların düzenli kullanılması, önerilen kan şekeri ölçümlerinin yapılması ve hekim kontrollerinin aksatılmaması önemlidir.
Diyabet takibi, kan şekeri ölçümüyle sınırlı değildir. Göz, böbrek, sinir ve ayak sağlığının değerlendirilmesi; kan basıncı ve kolesterol düzeylerinin izlenmesi de bakımın önemli parçalarıdır. Düzenli takip ve zamanında tedavi, diyabete bağlı sağlık sorunlarının önlenmesine veya ilerlemesinin yavaşlatılmasına yardımcı olur.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü vesilesiyle herkesi risk faktörlerini öğrenmeye, belirtileri önemsemeye ve sağlık kontrollerini ertelememeye davet ediyoruz. Diyabet hakkında doğru bilgiye ulaşmak ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmek, hem korunmada hem de hastalıkla yaşamda atılabilecek değerli adımlardır.”
