İnternet kullanıcıları "Hasidik ne demek, Hasidik Yahudiler kimdir, Ortodoks Yahudilik ile aralarındaki farklar neler?" sorularına hızla yanıt arıyor. İşte konuya dair tüm merak edilen ayrıntılar...
Dünya genelinde yaşanan siyasi ve toplumsal gelişmeler, farklı kültürel ve dini yapıları sık sık mercek altına almamıza neden oluyor. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nin New York sokaklarında veya İsrail'de sıkça karşılaşılan, uzun siyah ceketleri, kürk şapkaları ve bukleli saçlarıyla dikkat çeken Hasidik Yahudiler, dijital platformların en çok konuştuğu topluluklar arasına yerleşti. Sadece eski metinleri okumakla yetinmeyip Tanrı'ya manevi bir coşkuyla ulaşmayı hedefleyen bu mistik grup, Ortodoks Yahudiliğin en katı kanatlarından biri olan Haredi topluluğu içinde yer alıyor. 18. yüzyılda Doğu Avrupa topraklarında filizlenen ve zamanla dünyaya yayılan bu hareketin iç dinamikleri oldukça şaşırtıcı. Peki, dış dünyayla aralarına kalın duvarlar ören bu cemaatler yaşamlarını nasıl sürdürüyor? Hasidik inancının temelinde yatan kurallar ve farklı grupların bilinmeyen yönleri neler?
HASİDİK NE DEMEK VE BU HAREKET NASIL ORTAYA ÇIKTI?
İbranice kökenli "hasid" kelimesinden türeyen Hasidik, sözlük anlamı olarak "dindar, inançlı, dini bağlılığı güçlü kişi" anlamı taşıyor. Bu hareketin tohumları, 18. yüzyılda Doğu Avrupa'da, dönemin katı kurallarına ve sadece seçkin hahamların dini tam anlamıyla yaşayabileceği fikrine bir tepki olarak atıldı.
Hareketin kurucu lideri olarak kabul edilen ve "İyi İsmin Efendisi" anlamına gelen Baal Şem Tov (Israel ben Eliezer), dini hayatın sadece kitap okumaktan ibaret olmadığını savundu. Yahudi mistisizmi olan Kabala'dan derinden etkilenen bu akım; şarkı, dans ve gündelik eylemler üzerinden Tanrı ile doğrudan bağ kurmayı (devequt) merkeze aldı. İlk başlarda gelenekselci grupların (Mitnagdim) sert tepkisiyle karşılaşsalar da, zaman içinde Ortodoks Yahudiliğin ayrılmaz ve güçlü bir parçası haline geldiler.
HASİDİK YAHUDİLERİ DİĞER GRUPLARDAN AYIRAN ÖNE ÇIKAN ÖZELLİKLER NELER?
Hasidik Yahudiler sanılanın aksine tek bir çatı altından yönetilen homojen bir grup değil. Satmar, Belz, Breslov, Bobov ve Chabad-Lubavitch gibi birbirinden farklı yorumlara sahip birçok cemaat ve hanedan bulunuyor. Bu cemaatlerin tepesinde "rebbe" adını verdikleri, grubun hem manevi rehberi hem de mutlak lideri sayılan dini önderler oturuyor. Liderlik genellikle babadan oğula geçerek sıkı bir hanedanlık sistemiyle yürüyor.
Kılık kıyafet kuralları, onları diğer toplumlardan ayıran en belirgin görsel özellik olarak öne çıkıyor. Hasidik erkekler uzun siyah ceketler giyiyor, "peyot" denilen favori lülelerini uzatıyor ve bayram gibi özel günlerde "shtreimel" adı verilen gösterişli kürk şapkalar takıyor. Evli kadınlar ise dini kurallar gereği saçlarını yabancı erkeklere göstermemek için peruk, eşarp veya şapka kullanıyor. İbadetlerinde "nigun" adı verilen sözsüz ezgilerle dans etmek ve coşkulu ilahiler söylemek bu inancın vazgeçilmezleri arasında bulunuyor.
HASİDİK TOPLULUKLAR GÜNÜMÜZDE EN ÇOK NERELERDE YAŞIYOR?
İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Avrupa'daki tarihi merkezlerini kaybeden Hasidik topluluklar, günümüzde ağırlıklı olarak Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'de hayatlarını sürdürüyor. ABD'de özellikle New York eyaleti, bu grupların en yoğun yaşadığı bölge olarak biliniyor. Brooklyn'deki Williamsburg ve Crown Heights mahalleleri adeta Hasidiklerin kalesi konumunda yer alıyor.
İsrail'de ise Kudüs'ün tarihi Mea Şearim mahallesi ve Bney Brak şehri, Hasidik nüfusun sokaklara hâkim olduğu merkezler olarak başı çekiyor. Grupların dış dünyayla kurduğu ilişki ise cemaatten cemaate büyük değişiklik gösteriyor. Örneğin Chabad-Lubavitch grubu sokaklardaki dev şamdan etkinlikleri ve üniversite kampüslerindeki çalışmalarıyla dışa dönük bir profil çizerken, diğer birçok muhafazakar grup seküler dünyadan tamamen izole, televizyon ve internetin yasak olduğu bir yaşam sürmeyi tercih ediyor.
