Son Mühür / Yağmur Daştan - İzmir’de mezarlık sektörü artan maliyet, denetim eksikliği ve çarpıcı ‘çeteleşme’ iddialarıyla çalkalanıyor. Sektör temsilcileri İzmir Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Müdürlüğü’nce belirlenen fiyat tarifelerinin maliyetleri karşılamadığını savunurken; işin perde arkasında dönen usulsüzlükler ve kayıt dışı faaliyetlerin dürüst esnafı pes etme noktasına getirdiğini ileri sürdü. Özellikle ‘çift katlı lahit’ yapımında yoğunlaşan ‘rant kavgaları’ ve ‘rüşvet’ iddialarını ileri süren bazı mezar ustaları “Artık uğraşmak istemiyoruz” diyerek yaşananlardan duydukları kaygıyı paylaştı. Özellikle ‘çift katlı lahit’ yapımında yoğunlaşan ‘rant kavgaları’ ve ‘rüşvet’ iddiaları üzerine gözlerin çevrildiği İzmir Büyükşehir Belediyesi ise, sektörde yaşanan bazı sıkıntıları kabul ederek çözüm için düğmeye basıldığının bilgisini verdi. Bazı mezar ustalarının cenaze yakınlarından fahiş fiyatlar talep ettiğini ve kayıt dışı faaliyetlerin önüne geçmek istediklerini belirten İzmir Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Daire Başkanlığı’ndan alınan bilgilere göre, imzalanacak yeni protokolle fiyatları standartlaştırıp hem vatandaşı hem de kamu haklarını korunması planlanırken; sektördeki bu büyük krizin tarafları, yaşananları tüm çıplaklığıyla Son Mühür’e anlattı.
“Mücadele verdik ama artık uğraşmak istemiyoruz”
Mezarlık ustalarının ciddi sıkıntılar yaşadığını aktaran ve ismini vermek istemeyen bir usta, “Ustalar için de müşteriler için de büyük sıkıntı var. Çift katlı lahit yapılıyor fiyatı 25 bin liradan veriliyor diye biliyordum ama bu rakam bile lahit maliyeti açısından az. Çift katlı lahidin fiyatı en az 30 ila 35 bin lira olsun ki kurtarsın. Bu fiyatları kararlaştıran belediye. Mezarlıklar Müdürlüğü fiyat listesini belirliyor. Buca Kaynaklar’da yeni bir yer açılıyor; sürekli bunun tartışmasını yaşıyoruz. Belediyede bir türlü bu noktada uzlaşamıyoruz. Kazmak için kepçesi, briket, elemanı var… Müşteri de haklı, onlara fazla geliyor. Bir kaliteli usta var, pahalı mermer var. İnternetten üzerinden ustalığı zayıf olan kişiler 13 ila 14 bin lira gibi fiyatlar veriyor. Bana geldiklerinde ben yüksek fiyat çekmek zorunda kalıyorum; çünkü elimdeki mermer pahalı. Mermerin metresi bin 500 lira olmuş. Mermer pahalı olduğu için de pahalı iş yapmak zorunda kalıyoruz. Büyükşehir çapa parası ise fazla… 40 ila 45 bin lira gibi rakamlar konuşuluyor. Belediyenin imkanı olmayanlara fayda sağlaması lazım. İşin içinde çok farklı şeyler dönüyor; kavgalar, çeteleşme… Bir süre mücadele verdik ama zarar gördüğümüz için artık uğraşmak istemiyoruz” ifadelerini kullandı.
“Parayı yediren işini döndürüyor”
Tartışmanın en çok ‘çift katlı lahit’ üzerine çıktığını söyleyen usta, “Parası olan çift katlı lahitle cenazesini gömdürüyor. Çift katlı lahidin 35 ila 40 bin liradan aşağıya olmaması lazım. Parası olmayanlar da cenazesini kara mezara gömdürüyor. Mezar sektörü şu anda dipte. Ramazan ayından çıktık elimizde en az 40 ila 50 iş olması lazım ama 4 ila 5 iş anca var. Hem müşteride para yok hem de herkes internetteki ucuz mezara gidiyor. Hazır mezarlar da var; onlar 6 ila 7 bin lira. Sektörümüzde düzgün iş yapanlar para kazanamıyor. Bu işler Mezarlıklar Müdürlüğü’nde bitiyor. İlgilenmiyorlar. Mermerciler Odası zayıf kalıyor. Çeteleşme var. Biri diyor ‘Bu mezarlık benim’, diğeri geliyor ‘Bu mezarlık benim’ diyor, kimse kimseyi bölgesine sokmuyor. Ben dünyanın vergisini veriyorum, adam vergi vermiyor ruhsatı yok çatır çatır çalışıyor. Bir kabadayılık sistemi var. Parayı yediren işini döndürüyor. Bu işe bir çözüm bulunması lazım. Mezarlıkları pislik götürüyor; güvenlik korunması lazım” diye konuştu.
“Kimse başına iş almak istemiyor”
“Rüşvetler, çeteleşmeler… İzmir’de mezarlarda dönenler Türkiye’de hiçbir yerde dönmüyor” sözleriyle çarpıcı iddialarda bulunan mezar ustası A.K., “Mezar yerlerinin satımından tutun da fiyatların belirlenmesine kadar. Ben uzun yıllardır çift katlı lahit yapmıyorum. Bu işler sadece belirli bir kesime yönlendirildi, belirli bir grup yapıyor bu işleri. Yaklaşık 2 ila 3 yıldır durum bu şekilde. Mezarın rüşveti maalesef oluyor. ‘Siz bu işi bu rakama yapın, eğer yapmayacaksanız biz başkasına yaptırırız’ diyerek kendi ekiplerine bu işleri yönlendiriyorlar. Gaziemir Sarnıç ve Kemalpaşa Ansızca’da sıkıntılar oluyor. Bu işten mağdur olan çok kişi var. Sıkıntılı bir durum, kimse başına iş almak istemiyor” dedi.
“Çok büyük sıkıntılar var”
“Çok büyük sıkıntılar var. İzmir’de birleşemezsiniz. İş çok çirkin bir yere gidiyor” sözleriyle devam eden A.K., “Bu iş genelde çift katlı lahitlerde oluyor; çünkü en seri dönen iş o. Ustaların büyük çoğunluğu mağdur. Ben bu işlerle çok ilgilenmiyorum; çift katlı lahit işi de yapmıyorum ancak İzmir’de böyle bir sıkıntı var. Bunu yaşayanlar ‘Biz mağduruz’ da demiyor, bunun nedenini de anlamış değilim. Ustalık belgesi olduğu halde bu işi yapamayan insanlar var, hemen başına dikiliyorlar. Hiçbir zaman birlik ve beraberlik olmadı, keşke olsa. Herkesin çoluğu çocuğu var, herkes ekmeğinin peşinde. Keşke böyle şeyler yaşanmasa” diye konuştu.
Sorunlara ‘protokollü’ çözüm
Son Mühür, söz konusu iddiaları İzmir Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Daire Başkanlığı’na yöneltti. ‘Lahit’ mezarlar üzerinden bazı problemler yaşandığı iddiaları kabul edilirken, “Mezar ustalarının cenaze yakınlarından fahiş fiyatlar istediğini tespit ettik. İzmir Mermerciler Odası ve İzmir İnşaatçılar Odası’nın iki katlı lahit için belirlediği ücret 38 bin lira. Fakat rakam bununla da kalmıyor; bazı mezar ustaları kişilerin ekonomik durumunu da dikkate alarak cenaze anında ‘Kazı yaptık, maliyeti şu kadar’, ‘Kazdığımız yerden temiz toprak çıkmadı, başka yerden toprak getiriyoruz’ gibi ifadelerle 38 bin liranın da üzerinde vatandaştan para talep ediyorlar. Bu çoğu yerde 50 ila 60 bin lirayı buluyor. Özellikle Çeşme ve Urla gibi yerlerde fiyatlar daha da astronomik rakamlara çıkıyor. Burada vatandaş mağduriyeti söz konusu. Bunu önlemek adına İzmir Mermerciler Odası, İzmir İnşaatçılar Odası ve İzmir Mezarlıklarını Güzelleştirme Vakfı ile bir protokol yapacağız. Bunda amacımız, fiyatın standartlaştırılması. İki katlı bir lahit için 38 bin lira bugünün koşullarında çok büyük bir rakam. Geçen yıl resmi olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan birim fiyat çalışması yapıldı. Buna göre; mezar ustalarının talep ettiğiyle olması gereken arasında olağanüstü bir fark var. Bu yıl 38 bin lira istenen iki katlı lahit ücreti için geçen yıl devletin belirlemiş olduğu temel ücretlendirme 20 bin 237 lira. Ustalar olağanüstü rakam talep ediyor ancak devletin belirlediği rakam bu. Vatandaş mağdur olmasın diye bu protokolü yapıp ücreti standartlaştıracağız” denildi. İzmir Mermerciler Odası, İzmir İnşaatçılar Odası ve İzmir Mezarlıklarını Güzelleştirme Vakfı ile geçen yıl protokol imzalandığı, bu yıl da protokolün güncelleneceğini ve bakanlığın belirlediği fiyatların baz alınmasıyla işlem yapılacağı belirtildi.
“Vatandaş rahat edecek, vergi tahsil edilecek”
İzmir Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Daire Başkanlığı’nın doğrudan fiyat üzerinde bir denetim yetkisi olmadığı ifade edilirken “Bu denetimin devletin ilgili kurumlarınca yapılması gerekiyor. Bu protokol imzalandığında yapılan her iş faturalı olacak. Yapılan işlemler ise şu anki piyasa fiyatının neredeyse yüzde 40 aşağısında yapılmış olacak. Böylelikle yapılan işin vergilendirilmesi de mümkün olacak. Şu anda her ustanın bağımsız yaptığı işleyişte ustaların tamamına yakını vergi ödemiyor. Vergi ödememenin dışında fatura da kesilmiyor. Bunun yanı sıra vatandaş cenaze anında da zor durumda kalıyor. Yapılacak protokolle fahiş fiyatlar kalkacağı için vatandaş rahat edecek; devlet de ustaların elde ettiği gelirden vergisini tahsil etmiş olacak” bilgisi verildi.
“Ustaların işin dışında kalma ihtimali yok”
İzmir Mermerciler ve İnşaat Mühendisleri Odası’nın düzenlediği eğitimlere katılarak bu işi yapabileceğine dair sertifika alan ve odanın uygun gördüğü kişilerin İzmir Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Daire Başkanlığı’na kayıt yapıldığı belirtilirken “Bunun neticesinde de mezar ustalarından yıllık aidat alıyoruz. Denetlediğimiz şey şu: Mezar ustası yaptığı mezar ile ilgili bizden ruhsat alıyor mu ve mezar yaptığı yeri temiz bırakıyor mu? Eğer bizden ruhsat alınmadıysa bununla ilgili odaya yazı yazılıyor. Eğer mezarlığımızı kirli bırakırlarsa da cezai işlem uygulanıyor. Vergi anlamında yasal olarak denetim yetkisi yok. Kayıt dışı iş yaptığını tespit ettiğimiz ustalarla ilgili de odaya yazı yazılıyor. Bu protokol imzalandığında fiyat, ustaların istediği fiyat olmayacak, sürtüşmenin nedeni bu. Ayrıca şu anda mali denetim sıfır noktasında, bu protokolü yaptığımızda maddi kayıplar da olacak. Ancak esnafı destekleme durumumuz da olacak. Örneğin, Karşıyaka Örnekköy Mezarlığı’nda 4 bin adet mezar üst yapısı yapılacak. Bunu vakıf ya da oda yaptırırken yine mermer ustalarına yaptıracak. Mermer ustalarının bu işin dışında kalma ihtimali yok. Hepsi para kazanacak; aradaki tek fark kendi zihinlerinde kurguladıkları ölçüde para kazanılmayacak” denildi.
“Usulsüzlük varsa başvuru yapılmalı”
İzmir Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Daire Başkanlığı’nın 800 çalışanı, bölge koordinatörleri, mezarlık imamları ve kazıcıları olduğunun da altı çizilen açıklamada, “Eğer kötü bir ilişki varsa ve ‘usulsüzlük’ ağı kurulmuşsa bu konuyu ya idare olarak bize bildirmeliler ya da nokta atış bir çözüm için savcılığa bilgi verilmeli. Kim usulsüz bir şey yapıyorsa sonuçlarına katlanılmalı. Mevcuttaki aksatmaları gidermek için mücadele ediyoruz. Bunu hem milletin hem devletin lehine yapmak istiyoruz. İzmir’de yıllık ortalama cenaze sayısı 36 bin. Bunun 6 bin kadarı şehir dışına ücretsiz naklediliyor. 30 bin cenaze demek; mezar yapımı demek. Bu şehirde her yıl en az 30 bin mezar yapılıyor. En ucuz mermerin 20 ila 25 bin lira olduğunu düşünürseniz dönen ekonomi büyük. Devletin de bu konuya eğilmesi gerekiyor” mesajı verildi.