Son Mühür- EGİAD, Ege Bölgesi'nin üretim ve tedarik zincirindeki kırılganlıkları masaya yatıran "Ege Bölgesi Ekonomik Güvenlik Analizi" raporunu kamuoyuna açıkladı. İzmir'in ekonomik güvenlikte pilot il olmasını öneren Dernek Başkanı M. Kaan Özhelvacı, küresel şoklara karşı yerel dayanıklılığın şart olduğunu vurguladı.
Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), küresel pazarlardaki jeopolitik gerilimlerin, hammadde bağımlılığının ve lojistik aksamaların bölge ticareti üzerindeki etkilerini inceleyen kapsamlı bir çalışmaya imza attı. EGİAD Think Tank çatısı altında Research İstanbul iş birliğiyle hazırlanan "Ege Bölgesi Ekonomik Güvenlik Analizi" raporu, 9 Kasım 2026'da İzmir'deki dernek merkezinde düzenlenen lansmanla kamuoyuna sunuldu. EGİAD Başkanı M. Kaan Özhelvacı'nın ev sahipliğindeki toplantıya, araştırmayı kaleme alan isimlerden Research İstanbul Yönetici Ortağı Can Selçuki katıldı.
Türkiye genelinde 4 bin 524 ithal ürünün kırılganlık derecesini ölçen ve Ege'nin 8 vilayetini inceleyen araştırma; sanayideki gizli dışa bağımlılıkları, kriz alanlarını ve çözüm önerilerini somut verilerle ortaya koydu.
EGİAD veriye dayalı stratejik yaklaşımla bölge ekonomisine yön vermeyi hedefliyor
Toplantıda söz alan EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, 36 yıllık köklü bir kurum olarak sadece üretmekle kalmayıp bölge ekonomisine yön verme sorumluluğu taşıdıklarını söyledi. "Yaratıcı Yıkım Sürecinde İzmir" raporunun ardından vakit kaybetmeden ekonomik güvenlik konusuna eğildiklerini belirten Özhelvacı, 2027–2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da (OVP) bu konunun ilk kez özel bir başlık olarak yer almasının kararlarının ne kadar isabetli olduğunu gösterdiğini ifade etti.
Temel hedeflerinin korku yaratmak değil, olası riskleri ölçüp yönetilebilir seviyeye çekmek olduğunu vurgulayan Özhelvacı, hazırladıkları verilerin hem iş dünyasına hem de devlete yol haritası sunacağını aktardı.
Türkiye ithalatında 312 kritik üründe 10,9 milyar dolarlık risk bulunuyor
Raporun en dikkat çekici kısımlarından birini Türkiye'nin ithalattaki dışa bağımlılık haritası oluşturdu. Tedarikçi yoğunlaşması ve alternatif kaynak bulma güçlüğü gibi kriterlerle oluşturulan Bileşik Kırılganlık Endeksi sonuçlarına göre, incelenen 4 bin 524 üründen 312'sinde çok yüksek ithalat riski tespit edildi. Yerine başka bir girdi konulması neredeyse imkânsız olan bu 312 kalemin 2024 yılındaki ithalat faturası 10,9 milyar doları buldu.
Yapılan detaylı analizde 111 ürünün "en kritik" kategoride yer aldığı ve bunlara ödenen paranın 1,5 milyar dolar civarında olduğu hesaplandı. Listede antibiyotikler, nükleer reaktör parçaları, akrilonitril ve molibden cevheri gibi stratejik maddeler başı çekti. Bu durum, ithalat tutarı düşük olsa dahi bazı hammaddelerin eksikliğinin koca bir üretim çarkını durdurabileceğini kanıtladı.
İzmir sektörel çeşitliliğine rağmen organik kimya ve enerjide kritik bağımlılıklar taşıyor
Çalışmada İzmir, Manisa, Denizli, Aydın, Muğla, Uşak, Kütahya ve Afyonkarahisar şehirlerinin ithalat yapıları kıyaslandı. Türkiye geneli il bazlı kırılganlık endeksi ortalaması 0,320 çıkarken, İzmir 0,308 ile ülke ortalamasının altında daha güvenli bir konumda yer aldı.
Ancak Ege ithalatının yüzde 64'ünü tek başına üstlenen İzmir'in, sektör çeşitliliğine rağmen organik kimya ürünlerinde ikame sıkıntısı çektiği gözlendi. Kentte ayrıca bitkisel yağ ve yağlı tohumda tedarikçi bağımlılığı; makine, demir-çelik, plastik ve enerjide ise tedarik süreci riskli alanlar olarak öne çıktı.
Muğla en yüksek kırılganlık endeksine sahip il olarak öne çıkıyor
Ege illeri arasında 0,363 değeriyle ithalat kırılganlığı en yüksek çıkan şehir Muğla oldu. Muğla'nın hayvan yemi ve bitkisel yağda tek tipe yakın tedarikçilere bağımlı olduğu görüldü.
Diğer iller incelendiğinde; Denizli'nin bakır ve sentetik lif tedariğinde alternatif oluşturmakta zorlandığı, Uşak'ın ise hububat ile sentetik lif alımında çok yönlü risklerle karşı karşıya kaldığı tespit edildi. Veriler, ithalat hacmi ile kırılganlık oranının her zaman doğru orantılı olmadığını, dolayısıyla her şehir için ayrı reçete yazılması gerektiğini açıkça ortaya koydu.
Özhelvacı ekonomik çeşitliliğin güvenliği sağlamada tek başına Yeterli olmadığını vurguluyor
EGİAD Başkanı Özhelvacı, küresel ekonomideki hızlı dönüşüm sebebiyle güvenlik konusunun sadece kamunun değil firmaların da birinci gündemi haline geldiğini belirtti.
Farklı sektörlerde çalışan işletmelerin aynı enerji altyapısını, aynı limanı ya da aynı ithal hammaddeyi kullandığına dikkat çeken Özhelvacı, kâğıt üzerinde çeşitli ve güçlü görünen kent ekonomilerinin ortak bir kriz anında aynı anda tıkanabileceği uyarısında bulundu. Özhelvacı; İzmir'in liman, üretim ve dış ticaret avantajlarını koruyabilmesi için tedarik ağlarını çeşitlendirmesi, enerji ve su güvenliğini sağlaması, lojistiğini yenilemesi ve teknolojik altyapısını güçlendirmesi gerektiğini söyledi.
EGİAD Başkanı Özhelvacı İzmir'in Ekonomik Güvenlikte Pilot İl Olması İçin Çağrıda Bulunuyor
Raporu sadece raflarda duracak bir araştırma olarak görmediklerini belirterek kentteki tüm odalara, kalkınma ajansına, üniversitelere ve yerel idarelere seslenen Özhelvacı, İzmir'in altyapı ve hammadde bağımlılıklarını gösteren "Ekonomik Güvenlik Haritası" çıkarılmasını istedi.
Özhelvacı, Hükümetin OVP'ye koyduğu ekonomik güvenlik eylemleri için İzmir'in "Pilot İl" seçilmesini önererek EGİAD olarak tüm süreçte aktif sorumluluk almaya hazır olduklarını bildirdi.
Küresel kriz senaryoları karşısında Kütahya ve Uşak en hassas iller arasında yer alıyor
Araştırmada mevcut tablonun yanı sıra olası küresel çalkantılara karşı Ege sanayisine stres testi uygulandı. Çin'in ihracat kısıtlamasına gitmesi, Rusya kaynaklı enerji ve hammadde kesintisi, küresel deniz taşımacılığının kilitlenmesi ve tüm bu krizlerin aynı anda yaşandığı "Bileşik Şok" senaryoları simüle edildi.
Tüm krizlerin aynı anda yaşandığı senaryoda risk göstergeleri en hızlı tırmanan iller Kütahya ve Uşak oldu. Deniz taşımacılığındaki olası tıkanmaların ise gıda, yem ve bitkisel yağ sektörlerinde doğrudan kriz yaratacağı görüldü. Stres testi, gerçekleşmiş kayıpları değil, olası kriz anlarında hangi sektörlerin öncelikli korumaya alınması gerektiğini gösterdi.
Saha Araştırması Firmaların Siber Güvenlik Ve Sürdürülebilirlik Konularında Hazırlıksız Olduğunu Gösteriyor
EGİAD üyesi 74 şirketle yapılan yüz yüze anketler, firmaların iç organizasyonlarında ciddi açıklar bulunduğunu kanıtladı. Araştırmaya katılan şirketlerin sadece yüzde 54'ünde siber güvenlik protokolü bulunurken, yazılı bir sürdürülebilirlik politikasına sahip olanların oranı yüzde 24'te kaldı.
Mikro ölçekli işletmelerin yüzde 69'unda hiçbir sürdürülebilirlik adımının atılmadığı görüldü. Ayrıca işletmelerin yüzde 69'u ürettikleri mal veya hizmetlerin piyasada kolayca alternatifinin bulunduğunu, yüzde 61'i ise yoğun rekabet tehdidi altında olduklarını beyan etti.
Rapor bölgesel ve ulusal ölçekte uygulanabilir eylem planları sunuyor
Raporun son bölümünde sorunun çözümüne yönelik ulusal ve bölgesel adımlar sıralandı. Ulusal tarafta; Erken Uyarı Sistemi kurulması, kritik ürünlerde stok mekanizmaları geliştirilmesi ve yerli üretimin teşvik edilmesi gerektiği vurgulandı.
Bölgesel ölçekte ise EGİAD öncülüğünde bir "Tedarik İstihbaratı Platformu" kurulması önerildi. Denizli ve Uşak'taki tekstilciler için ortak hammadde alım modelleri, İzmir'de gıda lojistiği ve depolama yatırımları, Aliağa'da petrokimya entegrasyonu için yeni fizibilite çalışmaları ve KOBİ'lere yönelik siber güvenlik ile sürdürülebilirlik destekleri acil eylemler olarak rapora girdi.
